yaklaşık 1027 · Hamadan, İran (Büveyhi Devleti)
İbn Sina'nın Şifa kitabı ve 'Uçan Adam'
İbn Sina (Avicenna) yaklaşık 1027'de Kitabü'ş-Şifa'yı tamamladı — mantık, fizik, matematik ve metafiziği tek sistem içinde toplayan dev ansiklopedi; içindeki 'uçan adam' deneyi Descartes'tan altı yüzyıl önce öz-bilincin görsel bir argümanını sundu.
Buharalı hekim-filozof İbn Sina (980–1037) Doğu felsefesinin en geniş kapsamlı yapıtını yazdı: Kitabü'ş-Şifa, yani 'Şifa Kitabı'. Ad, ruhsal cehaletten arınma anlamındadır; içeriği ise mantıktan astronomiye, geometriden metafiziğe uzanır. Eserin metafizik bölümü Aristoteles'in mirasını İslam felsefesi için bir kez daha biçimlendirir: vacip-mümkün varlık ayrımı, özün varoluştan farklı oluşu, faal aklın evren-içi rolü. Bu çerçeve sonraki Avrupa skolastiğine — Aquinas, Duns Scotus, ve nihayetinde modern metafizikçilere — birebir aktarıldı.
Kitabü'ş-Şifa'nın en şaşırtıcı pasajı 'uçan adam' düşünce deneyidir. Bir kişinin yetişkin olarak, gözleri bağlı, hiçbir bedensel duyusu olmaksızın havada süzüldüğünü hayal edelim. Bu kişi hiçbir şey görmez, duymaz, dokunmaz; ne kendi vücudunu ne dış dünyayı algılar. Ama buna karşın, der İbn Sina, kendi varlığının farkında olur. O halde öz-bilinç bedenden ve duyulardan bağımsızdır — ruh, beden olmaksızın kendini doğrudan bilir.
Bu argüman Descartes'ın 'düşünüyorum, öyleyse varım'ından 600 yıl önce, neredeyse aynı sezgisel hatla yürür. Modern zihin felsefesi de bu deneyi hâlâ tartışır: 'mahrumiyet odası' (sensory deprivation), 'beyni kavanozda' (brain-in-a-vat) gibi düşünce deneyleri İbn Sina'nın çerçevesinin uzantısıdır. İbn Sina, Aristotelesçi metafizikle Yeni-Platoncu psikolojiyi tek sistemde birleştiren ilk büyük denemedir — ve modern öz-bilinç sorunsalının arka planını orta çağda kurmuştur.
Konum
Hamadan, İran (Büveyhi Devleti) · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Ibn Sina (Avicenna) — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University
- The Floating Man Argument — Internet Encyclopedia of Philosophy — Internet Encyclopedia of Philosophy