yaklaşık 1078 · Bec Manastırı, Normandiya, Fransa
Anselm'in Proslogion'u: ontolojik kanıt
Bec manastırının başrahibi Anselm, Proslogion'da Tanrı'nın varlığını yalnızca 'Tanrı' kavramından çıkararak kanıtlamayı dener; bu argüman bin yıl boyunca Batı felsefesinin kendisiyle hesaplaştığı bir kıvılcım olarak kalır.
Aosta'lı Anselm (1033–1109) İtalya'da doğdu, Normandiya'daki Bec Manastırı'na katıldı, sonunda Canterbury başpiskoposu oldu. Skolastik öncesinin en sistematik düşünürüdür: 'inanan akıl' (fides quaerens intellectum) ilkesini benimsedi — yani önce inan, sonra aklınla anla.
Proslogion'da (yaklaşık 1078) ünlü argümanını şöyle kurar. Tanrı, 'kendisinden daha büyüğü düşünülemeyen şey' (id quo nihil maius cogitari possit) olarak tanımlanır. Bu kavrama sahip aklın gerçekten var olan bir Tanrı'yı düşünmesi gerekir, çünkü: 'yalnızca akılda var olmak' ile 'hem akılda hem gerçekte var olmak' karşılaştırıldığında, ikincisi 'daha büyüktür'. Eğer Tanrı yalnızca akılda olsaydı, daha büyüğü düşünülebilirdi (yani gerçekten var olanı). Bu çelişkidir. O halde Tanrı gerçekten vardır.
Argümanın kavramsal yapısı dönemin başkaları tarafından bile sarsıldı — özellikle bir keşiş olan Gaunilon, 'kendisinden daha mükemmeli düşünülemeyen ada' karşı örneğini öne sürdü; Anselm yanıt yazdı. Sonraki yüzyıllarda Aquinas, Kant, Russell ve modern mantıkçılar argümanı yeniden inceledi. Aquinas onu reddetti; Descartes ve Leibniz farklı versiyonlarını canlandırdı; Kant 'varlık bir yüklem değildir' diyerek temelinden çürüttüğünü iddia etti; Gödel'in modal mantığa çevirdiği bir biçimi 20. yüzyılda hâlâ tartışıldı. Anselm'in başarısı 'doğru cevabı' bulmak değil — argümanın hâlâ tartışılır kalması, felsefenin neyi yapabildiği üzerine bir sınır işaretidir.
Konum
Bec Manastırı, Normandiya, Fransa · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Anselm of Canterbury — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University
- Ontological Arguments — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University