EONpediaFELSEFE

İlk sorudan bugüne.

Bir Orta Çağ elyazmasından Ockham'lı William portresi. Usturasının kestiği gereksiz metafizik varlıkların ardında modern düşüncenin sade çerçevesi belirir.Public Domain

yaklaşık 1320 · Oxford / Avignon / Münih (yaşam yolculuğu)

Ockham'lı William ve usturanın özeti

Paylaş

Fransisken ilahiyatçı Ockham'lı William, gereksiz varsayımları reddeden 'usturasıyla' — entia non sunt multiplicanda — skolastiğin sonunu hazırlayan nominalist felsefenin en güçlü versiyonunu kurar.

Ockham'lı William (yaklaşık 1287–1347) İngiltere'nin güneyindeki Ockham köyünde doğdu, Fransisken tarikatına katıldı, Oxford'da öğretmenlik yaptı. 1324'te Avignon'a — papalık merkezine — sapkın görüşler nedeniyle yargılanmak için çağrıldı; dört yıl boyunca soruşturma sürdü, sonunda 1328'de Almanya'ya kaçtı, ömrünün geri kalanını imparator IV. Ludwig'in himayesinde, papalık karşıtı yazılar yazarak geçirdi.

Felsefede en bilinen katkısı 'Ockham'ın usturası' adıyla anılan ilkedir, gerçek formülasyonu şudur: 'pluralitas non est ponenda sine necessitate' — gereksiz yere çokluk varsayılmaz. Bilinen kısa versiyonu 'entia non sunt multiplicanda praeter necessitatem' aslında ona sonraki yüzyıllarda atfedildi. Ama ilke onun düşüncesinin gerçek özüdür: bir olguyu açıklamak için ne kadar az varlık ve ne kadar az gizli özellik kabul etmek gerekiyorsa, açıklama o kadar iyidir.

Bu sade ilkenin Orta Çağ metafiziği için yıkıcı sonuçları oldu. Ockham, Aquinas'ın benimsediği 'tümellerin gerçekten varlığı' (universalia in re) iddiasını reddetti: yalnızca tek tek bireyler vardır, 'insanlık' veya 'iyilik' gibi tümeller akıldaki kavramlardır (nominalizm). Bilgide önceliği gözleme ('intuitive cognition') verdi, çıkarımı ikinci sıraya itti. Sonraki yüzyıllarda bu yaklaşım Bacon ve Hume çizgisindeki ampirizmin habercisi sayıldı. Reformasyon teologlarının Aquinas'a karşı duruşunun arka planında da Ockham'ın realizmi sarsmış olması yatar. Skolastik düşünce Aquinas'tan Ockham'a doğru kendi sınırlarına dayanmış ve modern düşüncenin kapısını aralamıştır.

Konum

Oxford / Avignon / Münih (yaşam yolculuğu) · © OpenStreetMap

Kaynaklar