1580 · Château de Montaigne, Dordogne, Fransa
Montaigne'in *Denemeler*'i: kendini düşünmenin biçimi
Montaigne, *Denemeler* ile yeni bir tür icat etti: kesin sonuçlar değil, sürekli kendini sınayan bir 'ben'. Modern öznellik düşüncesinin kurucu metni.
Michel de Montaigne, *Essais*'in ilk baskısını 1580'de Bordeaux'da yayımladığında, hem yeni bir kelime hem yeni bir tür ortaya koydu. *Essai* (deneme) Fransızca'da 'denemek, sınamak' demektir — bir tezi savunmak değil, bir düşünceyi yokladığı sürece sürdürmek. Bu basit yer değiştirme — sonuçtan sürece — Batı düşünce tarihinde nadir görülen bir biçim devrimidir.
'Ben kendim malzememim' der Montaigne. Avrupa felsefesi yüzyıllar boyunca evrenseli arayan büyük sistemler kurmuştu. Montaigne ise tikele, kişiseline, geçiciliğe döner: yemek alışkanlıklarına, korkuya, dostluğa, yaşlanmaya, kendi böbrek taşına. Onun varsayımı şudur: insan doğasını anlamanın yolu, doğru yöntemle erişilebilecek bir özden geçmez; tek somut örneğin — kendinden — dikkatli incelemesinden geçer.
Bu yöntem aynı zamanda epistemolojik bir çağrıdır. 'Ne biliyorum?' (*Que sais-je?*) sorusu Pyrrhoncu antik şüpheciliğin Rönesans'taki yeniden doğuşudur. Yeni Dünya'nın keşfi, Reformasyon'un yarattığı şiddet, Avrupa'nın tek doğru kültür olduğu varsayımını sarsmıştı; Montaigne 'Yamyamlar Üzerine'de bu kıyaslamayı keskin biçimde yapar — gerçek barbarlık kimde?
*Denemeler* Descartes'ın matematiksel kesinlik arayışından çok farklı bir modernlik açtı: dağınık, kendine dönük, ironik, alçakgönüllü. Bu damar Pascal'dan Nietzsche'ye, Emerson'dan Adorno'ya, Woolf'tan günümüz kişisel makalesine kadar canlıdır. Modern 'ben'in keşfedildiği yer kadar, modern düşüncenin sınırlarını gördüğü bir yer.
Konum
Château de Montaigne, Dordogne, Fransa · © OpenStreetMap