Baruch Spinoza'nın *Ethica, Ordine Geometrico Demonstrata*'sı 1677'de, yazarın ölümünden birkaç ay sonra dostları tarafından yayımlandı. Spinoza eseri yaşamı boyunca yayımlamaktan kaçınmıştı; Amsterdam Yahudi cemaatinden 1656'da görülmedik şiddette bir *herem* (aforoz) ile kovulmuş, sonraki yirmi yılını mercek camı taşlayarak ve felsefi metinler yazarak geçirmişti.

*Etika*'nın biçimi sıra dışıdır: Öklid'in *Elementler*'i gibi tanımlar, aksiyomlar, önermeler ve kanıtlar üzerine kurulmuştur. Spinoza, ahlakın da matematik gibi kesinlikle inşa edilebileceğine inanır. Birinci kitabın sonucu sarsıcıdır: evrende yalnızca bir töz vardır, sonsuz nitelikleri olan ve kendisi aracılığıyla var olan Tanrı; insanı, doğayı, taşı ve düşünceyi aynı tözün farklı kipleri olarak görmek gerekir. Tanrı doğanın yaratıcısı değil, doğanın kendisidir — *Deus sive Natura*. Bu cümle dönemin Hristiyan ve Yahudi teolojisi için bir skandaldı.

İkinci sonuç da o kadar radikaldir: insan tek bir tözün içinden konuşur, dolayısıyla iradenin 'özgürlüğü' yanılsamadır. Taş havada uçarken kendi seçimiyle hareket ettiğini düşünseydi, insanın 'özgür irade' duygusu da öyle bir yanılsama olurdu. Spinoza için gerçek özgürlük, nedenselliği kavramaktır — duygulara köle olmak yerine onların kaynaklarını anlamak.

Ahlak buradan çıkar. *Conatus* — her şeyin kendi varlığında ısrar etme çabası — her varlığın temel motorudur. Mutluluk, akıl yoluyla nedenleri anlayan zihnin Tanrı/Doğa'nın sonsuz bağlamına bağlandığı 'üçüncü tür bilgi'dir: *amor intellectualis Dei*, Tanrı'ya entelektüel sevgi. Spinoza, yüzyıllar boyunca 'aforoz edilmiş ateist' olarak okundu; Goethe, Coleridge, Einstein ondan ilham aldı. Deleuze 'felsefenin prensi' diye anar onu. Bugün hem ekolojik düşünce hem nörobilim Spinoza'yı yeniden ziyaret ediyor — çünkü dualizmi terk etmenin bedelini en sonuna kadar düşünen ilk filozoftur.