Görsel: Giuseppe FusinatiCC0kaynak sayfası ↗değiştirildi
1725 · Napoli, İtalya
Vico'nun Yeni Bilim'i: tarihin kendi yasaları
Napolili retorik hocası Giambattista Vico, doğa bilimini örnek alan çağına karşı çıkarak insanın yalnızca kendi yaptığını —dili, hukuku, kurumları, yani tarihi— gerçekten bilebileceğini savundu.
Descartes'ın açık ve seçik fikirleri felsefenin ölçüsü haline geldiğinde, Napoli'de düşük maaşlı bir retorik hocası bunun tam tersini iddia ediyordu. Vico'ya göre matematik kesindir çünkü onu insan kurmuştur; doğa ise Tanrı'nın eseri olduğu için insana ancak dışarıdan görünür. Bu ilkeyi *verum ipsum factum* diye özetledi: doğru olan ile yapılmış olan aynı şeydir. Buradan çıkan sonuç radikaldi — insanın gerçekten bilebileceği alan doğa değil, kendi yaptığı dünyadır: diller, mitler, yasalar, törenler, kısacası tarih.
1725'te ilk baskısı çıkan ve 1730 ile 1744'te baştan yazılan *Yeni Bilim*, bu alanın bilimini kurmayı dener. Vico halkların üç çağdan geçtiğini öne sürer: tanrılar çağı, kahramanlar çağı ve insanlar çağı; her çağın kendi dili, kendi hukuku, kendi hayal gücü vardır. Homeros'u dâhi bir şair değil, kahramanlar çağının kolektif sesi olarak okur. Çağların sonunda gelen çözülmeyi ve yeniden başlayışı *ricorso* diye adlandırır — ilerlemeye değil, dönüşe dayalı bir tarih şeması.
Kitap yayımlandığında neredeyse hiç okunmadı; Vico öldüğünde Napoli dışında tanınmıyordu. Etkisi bir yüzyıl sonra, romantiklerin ve tarihselcilerin elinde ortaya çıktı: Michelet onu Fransızcaya çevirdi, Marx *Kapital*'de dipnotta andı, Joyce *Finnegans Wake*'in döngüsel yapısını ona borçlu olduğunu söyledi. Bugün Vico, tarih felsefesinin ve kültür bilimlerinin doğa bilimlerinden ayrı bir yöntemi olabileceği fikrinin Batı'daki ilk sistemli savunucusu sayılır — İbn Haldun'un *Mukaddime*'de üç yüzyıl önce açtığı yola, ondan habersiz, ikinci kez çıkmış bir düşünür.
Konum
Napoli, İtalya · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Giambattista Vico — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University
- The New Science of Giambattista Vico (Bergin & Fisch translation) — Cornell University Press
- Giambattista Vico — Encyclopaedia Britannica — Encyclopaedia Britannica