*An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations*, Adam Smith'in on yıllık çalışmasının ürünü olarak 1776'da Londra'da — Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi'nin yayımlandığı yıl — basıldı. Smith, ahlak felsefesi profesörüydü; 1759'da yayımladığı *Ahlaki Duygular Kuramı*'nın empati üzerine kurulu insan tablosu, *Ulusların Zenginliği*'nin görmezden gelinen arka planıdır. Smith'in 'iki ayrı Smith' olduğu efsanesini bilimsel çalışmalar büyük ölçüde çürütmüştür.

Kitabın ünlü açılışı bir iğne fabrikasıdır. Tek bir işçi günde belki birkaç iğne yapabilirken, on iki kişilik bir atölye işlemleri parçalara böldüğünde günde kırk sekiz bin iğne üretebilir. *İş bölümü* tek başına insan üretkenliğini katlar; iş bölümü ise piyasanın büyüklüğüyle sınırlıdır — daha geniş ticaret daha derin uzmanlaşmayı mümkün kılar. Smith bu ilişkiyi günümüze kadar geçerli olacak biçimde formüle etti.

İkinci büyük tez piyasaların kendiliğinden uyum kapasitesidir. Fırıncı bize ekmek satarken bizim aç kalmamamızı düşündüğü için değil, *kendi çıkarı için* satar; ama yarışmacı bir piyasada bu kişisel çıkar uğraşı, üretimi tüketici talebiyle uyumlu hale getirir. Smith bu sonucu, kitap boyunca yalnızca bir kez ('görünmez el') metaforuyla anar — ama metafor sonradan kendi başına bir ideolojiye dönüşür. Smith'in kendi 'görünmez el' kullanımı sınırlıdır: tekellerin, sömürge ticaretinin, işverenlerin işçilere karşı örgütlenmesinin yarattığı çarpıklıklara karşı uyarır.

Kitabın siyasi-iktisadi sonucu *laissez-faire* değil, **gerekçeli devlet** önerisidir. Smith eğitime, altyapıya, hukukun üstünlüğüne ve adil vergiye açıkça yer açar. Onu sadece serbest piyasa fanatiği olarak okumak kitabı kayıp okumaktır; öte yandan onu radikal bir kapitalizm eleştirmeni olarak resmetmek de aşırıdır. Doğru okuma, ahlak felsefesi içine yerleşmiş bir ticaret toplumu kuramcısıdır. 1776 sonrası iktisat tarihi, esas olarak Smith'in açtığı sorulara verilen art arda yanıtlardır.