Immanuel Kant, *Kritik der reinen Vernunft*'u 1781'de, elli yedi yaşında yayımladı. Doğduğu Königsberg'i neredeyse hiç terk etmemiş, evlilik yapmamış, üniversite saatlerini öyle kesin takip etmişti ki — komşuların onun yürüyüşüne göre saatlerini ayarladığı söylenir. Bu rutinden 'felsefenin Kopernik'i' çıkacaktı.

Kant, kendi anlatımında, Hume'u okuyup 'dogmatik uykusundan uyandı'. Rasyonalistler aklın kendi başına gerçekliğin yapısını çözebileceğini düşünmüştü; empiristler her bilginin deneyimden geldiğini söyleyerek aklı küçültmüştü. Hume nedenselliğin akılla bulunamadığını gösterdiğinde, doğa biliminin kesinliği tehdit altına girdi. Kant'ın sorusu açıktır: matematik ve doğa bilimi nasıl mümkün?

Cevap 'Kopernikçi dönüş'tür. Şimdiye kadar bilginin nesneye uyduğu varsayıldı; tersini deneyelim: nesne bilgiye uyar. Yani biz dünyayı zaman, mekân (algı formları) ve nedensellik, töz, birlik gibi kategoriler (anlama yetisinin kavramları) üzerinden algılarız. Bu yapılar deneyimden gelmez — *a priori* — ama deneyimi mümkün kılar. Sentetik *a priori* yargılar — hem zorunlu hem dünyaya dair — bu sayede mümkündür.

Bu hareketin bedeli sert bir sınır çizmektir: aklın bilebileceği tek alan, *fenomenlerin* alanıdır — bize göründüğü hâliyle dünya. *Numen* — şey kendinde — bilinemez. Tanrı, ruhun ölümsüzlüğü, özgür irade gibi geleneksel metafizik nesneler, saf aklın spekülatif kullanımında çelişkilere (antinomilere) yol açar. Kant böylece metafiziğin geleneksel iddialarına 'sınır' koyar ve yine de pratik akıl alanında onlara *farklı bir gerekçeyle* yer açar.

Kitabın etkisi tarif edilmesi zor ölçüdedir. Fichte, Schelling, Hegel doğrudan ondan çıktı; fenomenoloji, analitik felsefe, bilim felsefesi onunla hesaplaşarak kuruldu. 'Kant'tan önce ve Kant'tan sonra' modern felsefenin gerçek bir dönüm noktasıdır — modern dünyayı, kendi sınırlarının bilincindeki bir aklın projesi olarak düşünmenin başlangıcı.