*A Vindication of the Rights of Woman*, Mary Wollstonecraft'ın 1792'de Londra'da yayımladığı kitap, görünüşte hızla yazılmış bir polemiktir; aslında Aydınlanma'nın en sistematik içsel eleştirilerinden biridir. Kısa bir süre önce Edmund Burke'a karşı *Erkek Haklarının Savunusu*'nu yazmıştı; şimdi Talleyrand'ın Fransız Devrimi sonrası raporuna — kız çocuklarının yalnızca evlilik için eğitilmesini önermişti — yanıt veriyordu.

Wollstonecraft'ın temel argümanı dolaysızdır. Aydınlanma, insanı *akıl* sahibi olmasıyla tanımlar; haklar akıldan türer. Eğer kadınlar akıl sahibi varlıklarsa, onlara erkeklerle aynı haklar — eğitim, mülkiyet, siyasal katılım — verilmelidir. Eğer akıl sahibi değillerse, hayvanlar gibi davranılmaları gerekirdi; kimse bunu savunmuyor. O zaman kadınların görünür 'aşağılığı' doğal değil, yaratılmış olmalıdır.

Kitabın etkili kısmı bu yaratımın anatomisidir. Wollstonecraft, kadınların ciddi eğitimden mahrum bırakılıp yalnızca 'çekicilik', 'narinlik', 'duyarlılık' üzerine yetiştirildiklerini gösterir; sonra da bu sahte zarafetten dolayı zayıf, hesapçı ve süs için yaratılmış varlıklar olarak küçümsenirler. Rousseau'nun *Émile*'inde kadınların eğitimi için önerdiği program (kız çocuğu erkek için 'hoş' olmaya yetiştirilmeli) Wollstonecraft'ın en sert hedefidir; aynı Rousseau ki erkek için özgürlüğü ve özyönetimi savunmuştur. Aydınlanma'nın iç çelişkisini bu kadar açık seren başka metin azdır.

Wollstonecraft sınırsız bir radikal değildir — kitabı evlilik kurumunu bütünüyle reddetmez, oy hakkını bile gerçekçi bulmaz. Ama getirdiği yapı kalıcıdır: kadınlık üzerine doğal görünen her şeyin tarihsel ve kurumsal olarak inşa edildiği iddiası. Yüz elli yıl sonra Simone de Beauvoir 'kadın doğulmaz, kadın olunur' yazdığında, Wollstonecraft'ın açtığı zemini sürdürüyordu. Modern feminist felsefe, doğrudan ya da dolaylı, onun başlattığı argümanın yeniden formüllenmesidir.