1830 – 1842 · Paris, Fransa
Comte ve Pozitif Felsefe Dersleri
Comte'un altı ciltlik *Pozitif Felsefe Dersleri*, insanlığın teolojik ve metafizik aşamalardan bilimsel ('pozitif') aşamaya doğru ilerlediğini öne süren bir tarih kuramı kurdu.
Auguste Comte, *Cours de philosophie positive*'nin ilk cildini 1830'da, sonuncusunu 1842'de yayımladı. Eser, 'sosyoloji' terimini ilk kullanan kitap ve modern bilim felsefesinin doğum noktasıdır.
Comte'un temel tezi 'üç aşama yasası'dır: her bilgi alanı — bireysel zihinde olduğu kadar bütün insanlık tarihinde de — üç aşamadan geçer. Teolojik aşamada olaylar tanrıların ya da ruhların eylemiyle açıklanır. Metafizik aşamada soyut güçler (özler, ilkeler, kuvvetler) bu açıklayıcı rolü üstlenir. Pozitif aşamada artık 'neden' sorusu bırakılır; sadece 'nasıl' sorulur — yasaların altındaki gözlemlenebilir düzenlilikler aranır.
Dersleri ayrıca bilimlerin hiyerarşisini de kurar: matematik temele konur, üzerine astronomi, fizik, kimya, biyoloji çıkar; en tepede yeni kurulan 'sosyal fizik' — sonradan adını koyduğu sosyoloji — durur. Her bilim, kendinden öncekinin sonuçlarını kullanır ama kendi yöntemini bağımsız kurar. Sosyoloji insanlığın ortak yaşamına bilimsel yöntemin uygulanmasıdır.
Comte 1840'lardan sonra fikirlerini bir 'insanlık dini'ne dönüştürdü — Tanrı yerine İnsanlık, kilise yerine bilim akademileri; bu spekülasyon başlangıçta entelektüel etkisini biraz törpüledi. Ama metodolojik özü — bilimin gözleme ve yasalara dayanan kümülatif bir bilgi olduğu, ve toplumun da bilimsel inceleme nesnesi olabileceği — sonraki yüzyılın egemen tezi oldu. Émile Durkheim ve John Stuart Mill, farklı yönlerden, Comte'un öğrencisidir.
Konum
Paris, Fransa · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Auguste Comte — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University
- Auguste Comte — Britannica — Encyclopædia Britannica