1843 · Kopenhag, Danimarka
Kierkegaard ve Ya / Ya da
Kierkegaard'ın *Ya / Ya da*'sı, estetik ve etik yaşam arasındaki seçimi bir sistemden değil, bireyin kendi varoluşundan çıkarır — varoluşçuluğun ilk büyük metni.
Søren Kierkegaard, *Enten – Eller*'i 1843 Şubat'ında Kopenhag'da, Victor Eremita takma adıyla yayımladı. Sahte editör figürü, eski bir sekreterde bulduğu iki dizi yazıyı sunduğunu söyler: 'A'nın belgeleri' — estetik bir gencin denemeleri — ve 'B'nin mektupları' — yargıç olarak çalışan etik bir adamın gencin yaşam tarzına yönelttiği uzun mektuplar. Kitap böylece felsefi bir tez değil, iki yaşam tarzının iki dilden konuşması olarak okunur.
A'nın bölümlerinde 'Don Giovanni' üzerine müzik felsefesi, 'Aşk Günlüğü' (genç bir kızı baştan çıkarma sanatı üzerine soğuk bir el yazması) ve 'Doğrudan Olmayan Sözler' parçaları yer alır. Yaşam estetik bir ana indirgenmiştir: anlam yoktur, sıkıntıdan kaçınmak vardır. B'nin mektupları bunu doğrudan eleştirir: estetik yaşam aslında umutsuzluktur, çünkü kendi içinde bir 'kendisi' kurmaz; her şey dış uyaranlara bağlıdır. B'nin önerdiği etik yaşam — evlilik, meslek, sorumluluk, seçim — bir 'kendisi'nin kuruluşudur.
Kierkegaard'ın asıl hamlesi şudur: hangi yaşamın 'doğru' olduğunu kanıtlanmaz; bunlar arasındaki seçim mantıkla yapılmaz, tutkuyla yapılır. Mantık sadece bir yaşamı incelemenin biçimidir; yaşamak — gerçekten yaşamak — bir karardır. Hegel'in sistemi bu sıçramayı saklar; Kierkegaard onu önümüze koyar. 'Subjektiflik hakikattir', diyecektir sonra: yaşamın hakikati nesnel kanıtlardan değil, kişinin onu nasıl yaşadığından çıkar.
Kitap Danimarka dışında 20. yüzyıla kadar pek tanınmadı. Heidegger, Jaspers ve Sartre Kierkegaard'ı 1920'lerden sonra okuduklarında, kendi varoluşçu programlarının yarısını onun daha önce kurduğunu fark ettiler.
Konum
Kopenhag, Danimarka · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Kierkegaard — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University
- Søren Kierkegaard — Britannica — Encyclopædia Britannica