Pragmatizm terimi ilk olarak Harvard Üniversitesi çevresinde, 1870'lerde Charles Sanders Peirce'ün eserlerinde belirir; ama akademi dışına yayan ve adı dünyada duyulan kişi James'tir. James tıp eğitimi almış (anatomi, fizyoloji), Avrupa'da yıllarca okumuş, Almanya'nın deneysel psikoloji laboratuvarlarını gezip Amerika'ya getirmiş bir düşünürdü; felsefeye psikolojinin kapısından girdi.

1890'da on iki yıllık çalışmasının ürünü *Psikolojinin İlkeleri* çıktı. İki ciltlik kitap iki şey yapar. Birincisi, bilinci 'düşünceler dizisi' (Lockecu, atomistik) olarak değil sürekli akan bir 'bilinç ırmağı' (stream of consciousness) olarak tanımlar — bu kavram Joyce, Woolf ve modernist edebiyatın temel aletlerinden biri olacaktır. İkincisi, alışkanlıkları, duyguları, iradeyi fizyolojik bir zeminde, ama davranışın çevreye uyumu açısından analiz eder — James için zihin ayrı bir töz değil, organizmanın bir başetme aletidir.

1907'de James, Boston Lowell Enstitüsü'nde verdiği bir dizi dersi *Pragmatism: A New Name for Some Old Ways of Thinking* başlığıyla yayımladı. Buradaki tez şudur: 'doğru' fikir, dünyaya 'tekabül eden' fikir değil, taşıdığı sonuçlar bizi yaşamda işe yarayan eylemlere götüren fikirdir. James'in formülü: 'Doğruluk fikrin nakit değeridir' — bir önerme, bedeli ödendiğinde ne getiriyor? Dini inançlar için bu, oldukça radikal sonuçlar doğurur: dindarlığın 'doğruluğu' Tanrı'nın varlığının metafizik kanıtında değil, inanan bireyin yaşamında üretilen değerlerde aranır.

Pragmatizm Avrupa rasyonalist-empirist geleneğinden farklı bir damardır: bilgi anti-kuramsal, plüralist, deneyimsel ve sonuç-yönelimli olarak tanımlanır. James'ten John Dewey'e, Richard Rorty'ye, çağdaş neo-pragmatistlere uzanan çizgi Amerikan felsefesinin omurgasını oluşturdu; aynı zamanda eğitim teorisi (Dewey), hukuk teorisi (Holmes), siyaset bilimi gibi alanlara taşındı. 'Felsefe yapmak başka bir gezegene değil, yaşadığımız hayata bakmaktır' — bu pragmatizmin sonraki yüzyıl boyunca tekrar ettiği temel duruşudur.