EONpediaFELSEFE

İlk sorudan bugüne.

Rudolf Carnap, 1930. Manifestonun başlıca üç imzasından (Carnap, Hahn, Neurath) biri ve sonraki mantıkçı pozitivizmin en sistematik kuramcısı. 1935'te ABD'ye göçtü; Chicago ve UCLA'da analitik felsefenin Amerikan kuşağını yetiştirdi.Fair use — educational thumbnail, PD-US (published 1930)

1929 · Viyana, Avusturya — Viyana Üniversitesi, Boltzmanngasse matematik enstitüsü

Viyana Çevresi manifestosu: bilimsel dünya görüşü

Paylaş

Ekim 1929'da Viyana'da yayımlanan Wissenschaftliche Weltauffassung: Der Wiener Kreis broşürü, Moritz Schlick etrafında toplanan filozof-bilim insanları kuşağının ortak programını ilan eder: metafiziği reddeden, doğrulanabilir önermeleri ölçü alan, felsefeyi bilimin mantıksal çözümlemesine indiren bir manifestodur.

1924'ten itibaren Viyana Üniversitesi'nde fizikçi Moritz Schlick'in çevresinde, Boltzmanngasse'deki matematik kolokyumunun küçük odasında düzenli toplanan bir grup ortaya çıkmıştı. Mantıkçı Rudolf Carnap, sosyolog-iktisatçı Otto Neurath, matematikçi Hans Hahn, matematikçi-mantıkçı Kurt Gödel, fizikçi Philipp Frank, Friedrich Waismann, Herbert Feigl ve Karl Menger çekirdeği oluşturuyordu. Ortak meraki Wittgenstein'ın 1921 tarihli Tractatus Logico-Philosophicus'u, Russell-Whitehead'in Principia Mathematica'sı, Einstein'ın görelilik kuramı ve Mach'ın olgucu mirasıydı. Felsefeyle bilim arasındaki sınır eriyordu: Hahn matematik, Neurath toplum bilimi, Carnap mantık çalışıyordu — ama hepsi aynı zemini, doğrulanabilir bilgiyi arıyordu.

Ekim 1929'da Carnap, Hahn ve Neurath bir broşürle bu programı kamuoyuyla paylaştı: Wissenschaftliche Weltauffassung: Der Wiener Kreis (Bilimsel Dünya Görüşü: Viyana Çevresi). Metin, çevreyi Schlick'e ithaf ediyor ve üç ilkeyi öne çıkarıyordu. Birincisi, anlamlı her önerme ya mantıksal-matematiksel olarak analitik ya da deneyimle doğrulanabilir sentetik olmalıydı; ikisi de değilse — yani Hegelci 'mutlak ruh' veya Heidegger'in 'hiçliği hiçler' ifadesi gibi — önerme anlamsızdı. İkincisi, tüm bilimler tek bir mantıksal dilde, 'birleşik bilim' projesinde toplanabilirdi. Üçüncüsü, felsefenin işi yeni doğrular üretmek değil, bilimsel önermelerin mantıksal çözümlemesini yapmaktı.

Kamusal duruşu da agresifti. Manifesto, Viyana'nın 19. yüzyıl olgucu geleneğini (Mach, Boltzmann), Aydınlanma'nın bilimsel ruhunu ve liberal-sosyalist reformizmi açıkça sahiplenirdi; karşısına metafizik felsefe geleneğini, teolojiyi ve dönemin yükselen ırkçı-mistik akımlarını koyuyordu. Neurath kırmızı binalarıyla ünlü Viyana belediye sosyalizminin de fikir adamıydı. Çevre yalnızca bir akademik okul değil, bir kamusal aydınlanma projesiydi.

Bu açık duruş aynı zamanda sonunu hazırladı. 1936'da Schlick'in üniversite merdivenlerinde eski bir doktora öğrencisi tarafından öldürülmesi ve 1938 Anschluss'u çevreyi parçaladı: Carnap Chicago'ya, Neurath Oxford'a, Gödel Princeton'a, Feigl Minneapolis'e dağıldı. Ama tam da bu sürgün, mantıkçı pozitivizmi Atlantik'in öbür yakasındaki yeni analitik felsefenin temel taşı yaptı. Hempel'in bilim açıklama kuramı, Quine'ın 1951'deki yıkıcı eleştirisi, Popper'ın yanlışlanabilirlik tezi (Çevre'nin dışındaki dost-eleştirmen) ve sonunda Kuhn'un Bilimsel Devrimlerin Yapısı (1962) hep bu küçük broşürle hesaplaşarak yazıldı. 20. yüzyıl bilim felsefesinin doğum belgesidir.

Galeri

Konum

Viyana, Avusturya — Viyana Üniversitesi, Boltzmanngasse matematik enstitüsü · © OpenStreetMap

Kaynaklar