EONpediaFELSEFE

İlk sorudan bugüne.

Merleau-Ponty'ye göre "hiçbir yerden bakan göz" bir yanılsamadır; her görüş bir bedenin, bir konumun, bir geçmişin bakışıdır.CC BY 3.0

1945 · Paris, Fransa

Merleau-Ponty ve bedenin fenomenolojisi

Paylaş

Maurice Merleau-Ponty, dünyayı saf bir zihinle değil bedenle kavradığımızı savundu; "Algının Fenomenolojisi" ile düşünen özneyi bedenlenmiş, dünyaya gömülü bir varlık olarak yeniden tanımladı.

Descartes'tan bu yana Batı felsefesi insanı ikiye bölmüştü: bir yanda düşünen zihin (res cogitans), öte yanda uzamda yer kaplayan beden (res extensa). Bilginin gerçek öznesi zihindi; beden ise onun taşıdığı bir makineydi. Fransız fenomenolog Maurice Merleau-Ponty (1908–1961) bu ayrımı kökten reddetti.

1945'te yayımlanan "Phénoménologie de la perception" (Algının Fenomenolojisi), Husserl'in fenomenolojisini ve Heidegger'in "dünya-içinde-varlık" fikrini bedene taşır. Merleau-Ponty'ye göre dünyayı önce düşünmeyiz, önce algılarız; ve algı soyut bir zihnin işi değil, dünyaya dokunan, yürüyen, uzanan bir bedenin edimidir. Bir kapı kolunu "kavradığımda" onu önce zihinsel olarak temsil edip sonra kavramam; elim doğrudan bilir. Beden, üzerinde düşündüğüm bir nesne değil, kendisiyle düşündüğüm ortamdır — "yaşayan beden" (le corps propre).

Bu, öznenin dünyadan kopuk bir seyirci olmadığı anlamına gelir. Ben dünyaya bakan bir göz değil, dünyanın içine yerleşmiş, ona yönelmiş bedenli bir varlığım; algımın ufku hep bedenimin konumuyla, geçmişimle, alışkanlıklarımla biçimlenir. Merleau-Ponty mekânı, derinliği, hatta zamanı bu bedenli bakıştan yola çıkarak yeniden düşünür. Nesnellik yanılsaması — dünyayı hiçbir yerden, tarafsız bir gözle görme iddiası — böylece çöker; her görüş bir bakış açısıdır.

Bu "bedenlenme" (embodiment) kavramı, fenomenolojinin Husserl ve Heidegger'den sonraki üçüncü büyük ayağıdır ve etkisi felsefeyle sınırlı kalmadı: bilişsel bilimde "bedenlenmiş zihin" kuramları, yapay zekâda bedenin bilgideki rolü, sanat ve mimarlıkta mekân deneyimi tartışmaları hep bu kaynağa döner. Merleau-Ponty 53 yaşında ansızın öldüğünde algı, dil ve görünürlük üzerine düşüncesi henüz tamamlanmamıştı; yarım kalan bu proje bile yüzyılın en verimli felsefelerinden biri oldu.

Konum

Paris, Fransa · © OpenStreetMap

Kaynaklar