1933 üniversite reformu, Türkiye'de felsefenin kurumsal zeminini kurmuştu: kürsüler açıldı, Almanya'dan gelen sürgün akademisyenler ders verdi, çeviri programları başladı. Sonraki kuşağın sorusu bu zeminin üzerine kuruldu — aktarılan felsefe ile içinde yaşanılan toplum arasında nasıl bir ilişki kurulacaktı?

Hilmi Ziya Ülken bu soruya tarih ve sosyoloji üzerinden yanıt verdi. İslam düşüncesinin Batı'ya aktarımını, Osmanlı'dan cumhuriyete düşünce tarihini ve Türkiye'de çağdaş düşüncenin oluşumunu inceleyen çalışmaları — özellikle 1966'da tamamlanan Türkiye'de Çağdaş Düşünce Tarihi — bir felsefe geleneğinin yalnızca metinlerden değil, kurumlardan, dergilerden ve tartışmalardan oluştuğunu gösterdi. Ülken için mesele Doğu ile Batı arasında seçim yapmak değil, aktarımın nasıl işlediğini anlamaktı; İslam felsefesinin Avrupa skolastiğine ne verdiğini araştırması bu bakışın parçasıdır.

Nurettin Topçu ise Sorbonne'da Maurice Blondel'in yanında yazdığı isyan ahlakı tezinden hareketle, iradeyi ve ahlaki eylemi merkeze alan bir konum kurdu. Ona göre felsefe bir bilgi düzeni değil, insanın kendini aşma çabasıdır; Anadolu'nun tasavvuf geleneğini bu çerçeveye bağladı ve dergisi Hareket üzerinden geniş bir çevre etkiledi. Ülken'in çözümleyici ve tarihsel yaklaşımıyla Topçu'nun ahlaki-manevi yaklaşımı, sonraki on yıllarda Türkiye'de felsefenin iki ana damarını oluşturdu.

Bu kuşağın kalıcı katkısı, felsefeyi çeviri faaliyeti olmaktan çıkarıp bir soru sorma biçimi haline getirmesidir. Bugün Türkiye'deki felsefe bölümlerinde hem analitik hem kıta geleneği okutuluyor; Ülken'in kurduğu Sosyoloji Dergisi 1940'tan beri yayımlanan en eski süreli akademik yayınlardan biri olarak sürüyor.