EONpediaFELSEFE

İlk sorudan bugüne.

Quine 1980'de, 'İki Dogma'dan yaklaşık otuz yıl sonra, Halifax limanında. Cumhuriyetçi tutumu, gemi günlükleri tutan haritacı titizliği, gevşek bir cümleye tahammülsüzlüğüyle Harvard'ın efsane figürlerindendi. 'Olmak, bir değişkenin değeri olmaktır' formülü onundur.CC BY 4.0

1951 · Cambridge, Massachusetts, ABD — Harvard Üniversitesi Felsefe Bölümü

Quine ve "Empirisizmin İki Dogması": analitik felsefenin yön değişimi

Paylaş

Harvard'lı mantıkçı W. V. O. Quine, Ocak 1951'de The Philosophical Review'da çıkan kısa makalesiyle Viyana Çevresi'nin iki temel varsayımını — analitik-sentetik ayrımını ve tek tek önermelerin deneyimle doğrulanabilirliğini — yıkar. Yerine, bir kuramın bütünüyle test edildiği holist bir bilim resmi ve felsefeyi bilimin uzantısı sayan doğallaştırılmış bir epistemoloji önerir.

Willard Van Orman Quine (1908–2000), 1932–33 ders yılında Viyana, Prag ve Varşova'da bir yıl geçirmiş; doğrudan Carnap'ın derslerine girmiş, Schlick'in seminerlerine katılmıştı. Eve, yani Harvard'a, mantıkçı pozitivizmin ABD'deki en parlak elçisi olarak döndü. Ama 1940'larda Carnap'ın 'analitik' (sırf anlam gereği doğru) ve 'sentetik' (deneyimle doğrulanan) önermeler arasındaki keskin ayrımı üzerine kafa yorarken, ayrımın aslında kapalı bir döngüye dayandığını fark etti: 'analitik' tanımı 'eş anlamlılık' kavramına, eş anlamlılık 'tanım'a, tanım ise yine 'analitiklik'e geri dönüyordu.

1951 Ocak'ında The Philosophical Review'da çıkan 'Two Dogmas of Empiricism' (Empirisizmin İki Dogması) bu farkındalığı bir saldırıya dönüştürdü. Quine iki dogmayı isimlendirir. Birincisi, Kant'tan Viyana Çevresi'ne kadar uzanan analitik-sentetik ayrımı. İkincisi, indirgemecilik: anlamlı her önermenin tek tek deneyim önermelerine çevrilebileceği inancı. Quine her iki dogmanın da savunulamaz olduğunu gösterir. Yerine Pierre Duhem'den aldığı bir fikri geliştirir: bilim, tek tek hipotezlerden değil, bir 'inanç ağından' (web of belief) oluşur. Deneyim ağın kenarlarını çarpar; ağın iç kısmındaki bir önermeyi (matematik dahil) korumak ya da bırakmak hep bir tercihtir. 'Empirik anlam birimi tek tek bir önerme değil, bütün bir bilimdir.'

Sonuçlar geniştir. Eğer hiçbir önerme tek başına doğrulanamıyorsa, Viyana Çevresi'nin 'metafizik anlamsızdır' yargısı dayanaklarını yitirir; metafizik ile bilim arasındaki sınır keskin değil, dereceli olur. Eğer mantık ve matematik bile prensipte gözden geçirilebilir kuramsal ifadelerse, felsefenin bilim üstü ayrıcalıklı bir konumu da kalmaz. Quine bu sonucu 1960'taki Word and Object'te ileri taşır: çevirinin belirsizliği tezi (radikal yorumlama durumunda bir cümlenin anlamı asla tek bir biçimde sabitlenemez) ve sonra 'doğallaştırılmış epistemoloji' programı — bilgi kuramının kendisi bir tür psikoloji-bilişsel bilim çalışmasıdır.

Makale analitik felsefenin yön değişiminin imzasıdır. Carnap ölümüne kadar 'iki dogma'ya itiraz etmeye çalıştı ama topluluk hızla Quine'a doğru kaydı. Davidson radikal yorumu, Kripke modal mantığı ve adlandırma kuramını, Putnam iç gerçekçiliği, Rorty pragmatist dönüşü hep Quine'ın açtığı zeminde geliştirdi. Avrupa kıtasından gelen mantıkçı pozitivizmin Amerikanlaştığı, pragmatist gelenekle iç içe geçtiği, dışı katı ama içi yumuşamış bir analitik felsefeye dönüştüğü an budur.

Galeri

Konum

Cambridge, Massachusetts, ABD — Harvard Üniversitesi Felsefe Bölümü · © OpenStreetMap

Kaynaklar