Görsel: MuesseCC BY-SA 3.0kaynak sayfası ↗değiştirildi
1954 · Todtnauberg / Freiburg, Almanya
Heidegger: teknik bir araç değildir
Heidegger, modern tekniğin doğayı 'hazır kaynak' olarak açığa çıkaran bir görme biçimi olduğunu savundu. Sorun, aletlerin nasıl kullanıldığı değil, dünyanın önceden nasıl kurulduğudur.
Tekniğe dair yaygın görüş araçsaldır: teknoloji nötr bir araçtır, iyi ya da kötü olması kullanımına bağlıdır. Martin Heidegger 1954'te yayımlanan metninde bu görüşü 'doğru ama gerçek değil' diye niteler — tarifi yanlış değildir, ama tekniğin ne olduğunu göstermez.
Savı şudur: teknik, bir açığa çıkarma (aletheia) biçimidir; dünyanın bize belirli bir şekilde görünmesini sağlar. Eski teknikte — bir yel değirmeni, bir köylü tarlası — doğa kendi ritmiyle bırakılır ve ondan alınan şey biriktirilmez. Modern teknik ise doğaya bir 'meydan okuma' (Herausfordern) taşır: Ren nehri, hidroelektrik santralin kurulduğu andan itibaren artık bir nehir değil, bir enerji kaynağıdır; orman kereste stokudur, insan ise 'insan kaynağı'. Heidegger bu görme biçimine *Gestell* (çerçeveleme, kurma) der. Tehlike, makinelerde değil bu çerçevenin tek görme biçimi haline gelmesindedir: her şey hesaplanabilir kaynak olarak göründüğünde, başka türlü açığa çıkarma yolları — sanat, düşünme — kapanır.
Metin, teknoloji felsefesinin kurucu çalışmalarından biridir; Marcuse, Ellul, Borgmann ve günümüzde veri ekonomisi ile yapay zekâ eleştirisi bu çerçeveyi kullanır ya da onunla tartışır. Aynı zamanda Heidegger'in en tartışmalı yanını da taşır: Nazi Partisi üyeliği ve savaş sonrasında bu konuda sessiz kalması, düşüncesinin nasıl okunacağını hâlâ belirleyen bir sorundur; Kara Defterler'in 2014'te yayımlanmasıyla tartışma yeniden alevlendi. Metnin kendi savı, yazarının tarihsel konumundan bağımsız değerlendirilemeyeceği görüşü, felsefe okumasında ayrı bir yöntem sorusudur.
Konum
Todtnauberg / Freiburg, Almanya · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Martin Heidegger — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University
- Philosophy of Technology — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University
- The Question Concerning Technology and Other Essays — Harper & Row