Görsel: Kresin (press photograph)Public domainkaynak sayfası ↗değiştirildi
1960 · Heidelberg, Almanya
Gadamer: önyargısız anlama yoktur
Hakikat ve Yöntem, anlamayı bir teknik olmaktan çıkarıp insanın varlık biçimi olarak ele alır. Bir metni anlamak, kendi tarihsel konumumuzu silmek değil, onu metnin ufkuyla karşılaştırmaktır.
19. yüzyıl hermenötiği, bir metni doğru anlamanın yolunun yorumcunun kendi çağını ve önyargılarını devre dışı bırakması olduğunu varsayıyordu: yeterince yöntemli çalışılırsa yazarın niyetine ulaşılır. Hans-Georg Gadamer 1960'ta yayımladığı Hakikat ve Yöntem'de bu varsayımı tersine çevirdi.
Savına göre yorumcunun tarihsel konumu, anlamanın engeli değil koşuludur. Bir metne her zaman bir bekleyişle, bir ön-anlamayla gideriz; Gadamer bunlara *Vorurteil* (ön-yargı) der ve terimin olumsuz tınısını bilinçli olarak kullanır: Aydınlanma'nın 'önyargıya karşı önyargısı' vardır. Anlama, ön-anlamamızın metin tarafından sınanması ve düzeltilmesiyle ilerler. Kendi ufkumuz ile metnin ufku birbirine kapalı iki dünya değildir; anlama gerçekleştiğinde bir *ufukların kaynaşması* (Horizontverschmelzung) olur. Metnin anlamı da yazarının niyetiyle sınırlı kalmaz — her yeni okuma, metnin taşıdığı anlamın bir parçasıdır.
Başlıktaki 'yöntem' bu yüzden ironiktir: Gadamer, doğa bilimlerinin yöntem anlayışının hakikate ulaşmanın tek yolu sayılmasına karşı çıkar; sanat yapıtı, hukuk metni ya da tarihsel olay karşısında hakikat, kural uygulayarak değil, diyalogda ortaya çıkar. Kitap 1960'lar boyunca tartışıldı: Habermas ideolojinin de bir 'gelenek' olarak aktarılabileceğini hatırlatarak eleştirdi; Derrida diyalog fikrinin fazla uzlaşmacı olduğunu söyledi. Yine de hermenötik bugün hukuk yorumundan edebiyat kuramına, tarih yazımından çeviribilime kadar geniş bir alanın ortak zeminidir. Gadamer'in Dilthey'den ayrıldığı yer nettir: anlama, geçmişi olduğu gibi yeniden kurmak değil, onunla bugünden konuşmaktır.
Konum
Heidelberg, Almanya · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Hans-Georg Gadamer — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University
- Truth and Method (Weinsheimer & Marshall translation) — Bloomsbury
- Hermeneutics — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University