1961 · Cezayir
Fanon ve sömürgeciliğin psikolojisi
Psikiyatr ve düşünür Frantz Fanon, sömürgeciliğin yalnızca toprak değil, sömürgeleştirilenin zihni ve benlik değeri üzerinde de bir şiddet olduğunu gösterdi; "Yeryüzünün Lanetlileri" dekolonyal düşüncenin kurucu metni oldu.
Martinik doğumlu Frantz Fanon (1925–1961), Fransız sömürgesi bir adada büyüdü, Fransa için savaştı, psikiyatri okudu ve Cezayir'de bir hastanede çalışırken Fransız sömürge yönetimine karşı bağımsızlık savaşının içinde buldu kendini. Hem hekim hem devrimci olan bu deneyim, onun düşüncesinin çekirdeğidir: sömürgecilik bir psikolojik yaralanmadır.
Fanon, sömürgeciliğin yalnızca ekonomik sömürü ya da askeri işgal olmadığını gösterdi. Sömürge sistemi, sömürgeleştirilen insana kendi değersizliğini, geri kalmışlığını, "medeniyet"ten yoksunluğunu içselleştirtir. Sömürgeleştirilen, egemenin gözünden kendine bakmayı öğrenir; kendi dilini, tenini, kültürünü aşağı görür. Bu, bedene değil benliğe işleyen bir şiddettir. İlk kitabı "Siyah Deri, Beyaz Maskeler" (1952) bu içselleştirilmiş aşağılığı çözümler.
1961'de, lösemiden ölmekte olduğunu bilerek yazdığı "Yeryüzünün Lanetlileri", sömürgeden kurtuluşun (dekolonizasyon) yalnızca bayrak değiştirmek olmadığını savunur; sömürgeleştirilenin zihnindeki egemeni de sökmek gerekir. Kitabın en tartışmalı bölümü, sömürge şiddetine karşı devrimci şiddetin, ezilenin benliğini yeniden kurmadaki rolünü inceler — bu, hem güçlü bir etki yarattı hem de sert eleştiriler aldı. Jean-Paul Sartre'ın yazdığı ateşli önsöz, kitabı bir dünya olayına dönüştürdü.
Fanon, Edward Said'in "Oryantalizm"inden çağdaş ırk ve kimlik kuramlarına, Latin Amerika'dan Afrika'ya bağımsızlık hareketlerine uzanan post-kolonyal düşüncenin kurucu ismidir. Sömürülenin bakış açısını felsefenin merkezine koyarak, Avrupa-merkezli düşünce geleneğine içeriden değil dışarıdan bir soru sordu: özgürleşme yalnızca siyasi değil, aynı zamanda psikolojik bir yeniden doğuştur.
Konum
Cezayir · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Frantz Fanon — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford Encyclopedia of Philosophy
- Frantz Fanon — Martinican Psychiatrist and Philosopher — Encyclopaedia Britannica