1961 · Paris, Fransa
Levinas ve ötekinin yüzü
Emmanuel Levinas, felsefenin başlangıç noktasının bilgi ya da varlık değil, etik olduğunu savundu; başka bir insanın "yüzü" ile karşılaşmak, beni sonsuz ve indirgenemez bir sorumluluğa çağırır — etik, ilk felsefedir.
Litvanya doğumlu, Fransa'da yaşayan Emmanuel Levinas (1906–1995), fenomenoloji geleneğinden geldi ama ona köklü bir eleştiri yöneltti. Batı felsefesinin, Yunanlardan beri, her şeyi tek bir bütün içinde kavramaya — her farklılığı bir kavrama, bir sisteme, bir "aynı"ya indirgemeye — çalıştığını söyledi. Levinas buna "totalite" (bütünlük) der ve bunun gizli bir şiddet taşıdığını öne sürer: başkasını gerçekten başka olarak değil, benim anladığım kadarıyla var sayar. Bu düşüncenin arka planında, Nazi kamplarında ailesinin büyük kısmını yitiren bir Yahudi filozofun deneyimi vardır.
1961'de yayımladığı "Totalite ve Sonsuz", buna karşı radikal bir başlangıç önerir. Levinas'a göre felsefe bilgiyle değil, başka bir insanla yüz yüze gelmekle başlamalıdır. "Yüz" (le visage), fiziksel bir yüz değil, ötekinin bana bir nesne gibi kavranmayı reddederek, dolaysızca seslenmesidir. Ötekinin yüzü bende bir talep uyandırır: "Öldürme. Beni yalnız bırakma." Bu çağrı, ben istesem de istemesem de beni sorumlu kılar; benden önce gelir ve benim özgürlüğümü sınırlar.
Buradan çarpıcı bir tersine çevirme doğar. Batı felsefesi "ben"i, özneyi, bilinci merkeze koymuştu; Levinas ise merkeze "öteki"ni ve ona karşı sorumluluğumu koyar. Etik, birçok felsefi sorundan yalnızca biri değil, felsefenin ta kendisidir — "ilk felsefe". Sonsuzluk, ötekinin, benim onu asla tümüyle kavrayamayacağım o indirgenemez başkalığında belirir.
Levinas'ın "öteki etiği", öğrencisi ve dostu Derrida'dan çağdaş etik ve siyaset felsefesine kadar geniş bir etki yaptı; başkalığa, misafirperverliğe ve sorumluluğa dair düşünceyi yeniden biçimlendirdi. Heidegger'in "varlık" sorusuna, Levinas "başkasına karşı iyilik" sorusuyla yanıt verdi.
Konum
Paris, Fransa · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Emmanuel Levinas — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford Encyclopedia of Philosophy
- Emmanuel Levinas — Internet Encyclopedia of Philosophy — Internet Encyclopedia of Philosophy