1970 (dersler), 1980 (kitap) · Princeton, ABD
Kripke ve Adlandırma ve Zorunluluk
Saul Kripke, bir adın taşıdığı şeye bir betimleme aracılığıyla değil, bir "katı belirleyici" olarak doğrudan bağlandığını savundu; bu görüş dil felsefesini kökten değiştirdi ve zorunluluk ile bilginin ilişkisini yeniden çizdi.
Yirminci yüzyıl analitik felsefesinin büyük bölümü, "bir ad ne anlama gelir?" sorusuna belirli bir yanıt vermişti: Frege ve Russell'dan gelen görüşe göre, "Aristoteles" gibi bir özel ad aslında gizli bir betimlemedir — "İskender'in hocası olan filozof" gibi. Adı anlamlı kılan, ona bağladığımız betimlemeler demetiydi. 1970'te Princeton'da verdiği üç ders (1980'de "Naming and Necessity" adıyla kitaplaşan) ile genç Saul Kripke (1940–2022) bu yerleşik görüşü yıktı.
Kripke'nin karşı-örneği çarpıcıydı: "Aristoteles" adı, ona atfettiğimiz betimlemelerin hiçbiri doğru olmasa bile yine o kişiye gönderme yapar. Aristoteles hiç öğretmenlik yapmamış olsaydı bile, "Aristoteles" hâlâ o insanı adlandırırdı. Demek ki ad, bir betimleme aracılığıyla değil, bir tür ilk "vaftiz"le nesnesine bağlanır ve o bağ, bütün olası durumlarda aynı nesneyi işaret eder. Kripke buna "katı belirleyici" (rigid designator) dedi.
Bu teknik gibi görünen ayrım, derin sonuçlar doğurdu. Kripke, uzun süredir özdeş sanılan iki ayrımın aslında farklı olduğunu gösterdi: "zorunlu/olumsal" (bir şeyin başka türlü olamayacağı) bir metafizik ayrımdır; "a priori/a posteriori" (deneyimden önce/sonra bilinen) ise bir bilgi ayrımıdır. Alışılmışın aksine, deneyimle öğrenilen ama yine de zorunlu olan doğrular vardır — örneğin "su H₂O'dur" hem deneyle bulunmuştur hem de, doğruysa, zorunlu olarak doğrudur; su başka bir şey olamazdı.
Bu görüşler dil felsefesini, metafiziği ve zihin felsefesini yeniden biçimlendirdi; "olası dünyalar" üzerine konuşmayı felsefenin standart aracı hâline getirdi. Kripke, yirminci yüzyıl sonunun en etkili analitik filozoflarından biri sayılır — mantığın en soğuk göründüğü yerde bile metafiziğin canlı olduğunu gösterdi.
Konum
Princeton, ABD · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Saul Kripke — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford Encyclopedia of Philosophy
- Names and Rigid Designation — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford Encyclopedia of Philosophy