1960'ların sonunda çevre hareketi yaygınlaşmış ama felsefi zemini büyük ölçüde araçsal kalmıştı: kirlilik insan sağlığına zarar verdiği, ormanların yok olması kaynakları tükettiği için sorundu. Norveçli filozof Arne Næss, 1973'te yayımladığı kısa bir makalede bu tutumu 'sığ ekoloji' diye adlandırdı ve karşısına bir başkasını koydu.

Derin ekolojinin çekirdek tezi, canlıların ve ekosistemlerin değerinin insana yararlılıklarından bağımsız olduğudur. Næss buna, kendi ifadesiyle mistik değil ontolojik bir gerekçe verir: benlik, derinleştikçe içine yaşadığı ilişkiler ağını alır; nehri, ormanı ve türleri kendi genişlemiş benliğinin parçası olarak gören biri için doğayı korumak fedakârlık değil, kendini korumaktır. Bu kavramı *ecological self* diye adlandırır. Yaklaşımın sekiz maddelik ortak platformu 1984'te George Sessions ile birlikte formüle edildi; insan nüfusunun ve müdahalesinin azaltılması gerektiği maddesi tartışmanın en sert kısmıdır.

Eleştiriler iki yönden geldi. Toplumsal ekoloji (Murray Bookchin) sorunun kaynağını insan-doğa ilişkisinde değil insanlar arası tahakküm ilişkilerinde görerek yaklaşımı siyaseten körlükle suçladı; ekofeminizm ve çevre adaleti hareketi ise 'insanlık' diye tek bir özne kurmanın, sorumluluğu eşit dağıtarak asıl kirleticileri gizlediğini savundu. Næss'in kendi hayatı bir tez gibi okunur: Norveç'in en zor tırmanışlarından birini yapan bir dağcıydı ve yıllarca Hallingskarvet'te kurduğu kulübede yaşadı. Bugün doğanın tüzel kişilik kazanması (Yeni Zelanda'da Whanganui Nehri, 2017) gibi hukuki gelişmeler, derin ekolojinin sorduğu soruyu mahkeme salonuna taşımış durumda.