Görsel: NageltCC BY-SA 4.0kaynak sayfası ↗değiştirildi
1974 · Princeton / New York, ABD
Nagel: yarasa olmak nasıl bir şeydir?
Thomas Nagel, bilinci tanımlamak yerine bir soruyla gösterdi: bir organizmanın bilinçli olması, o organizma olmanın 'bir şey gibi' olması demektir. Bu öznel yan, nesnel betimlemeye sığmaz.
1960'larda zihin felsefesinde hâkim eğilim, zihinsel durumları fiziksel ya da işlevsel terimlerle açıklamaktı: acı, belirli bir sinir sisteminin belirli bir durumu ya da belirli bir girdi-çıktı ilişkisidir. Thomas Nagel'in 1974'te yayımladığı kısa makale, bu programın atladığı şeyi olabildiğince somut biçimde gösterdi.
Yarasayı seçmesi tesadüf değildir: yarasa memelidir, yani bize yeterince yakındır ve bilinçli olduğundan kuşku duymayız; ama dünyayı sonar ile algılar — bizde karşılığı olmayan bir duyu. Nagel'in savı şudur: yarasanın sinir sistemini eksiksiz haritalasak, ekolokasyonun fiziğini tümüyle bilsek bile, *yarasa olmanın nasıl bir şey olduğunu* bilmiş olmayız. Kendimizi yarasa gibi davranırken hayal edebiliriz, ama bu bir insanın yarasalığı hayal etmesidir. Öznel deneyimin bir bakış açısına bağlı olması, onu her bakış açısından bağımsız olmayı hedefleyen nesnel bilimsel betimlemeye kapatır.
Nagel bu sonucu bir düalizm savunusu ya da fizikalizmin çürütülmesi olarak sunmaz; fizikalizmin şu an için ne anlama geldiğini bile bilmediğimizi söyler. Makale, zihin felsefesinin sonraki elli yılına gündemini verdi: Frank Jackson'ın 1982'deki 'bilgi argümanı', David Chalmers'ın 1995'te formüle ettiği 'zor problem' ve nitel deneyim (qualia) tartışmalarının tümü bu metnin açtığı boşlukta yürür. Daniel Dennett gibi eleştirmenler ise sorunun kendisinin yanıltıcı olduğunu savunur. Yapay zekâ sistemlerinin dil ve davranış düzeyinde insanı yakaladığı bir dönemde soru pratikleşti: bir sistemin bilinçli olup olmadığını dışarıdan nasıl bilebiliriz?
Konum
Princeton / New York, ABD · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- What Is It Like to Be a Bat? (Nagel, 1974) — The Philosophical Review
- Consciousness — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University
- Qualia — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University