1974 · Cambridge, Massachusetts, ABD
Nozick ve minimal devlet
Robert Nozick, bireysel hakları mutlak sayarak yalnızca "minimal devleti" — güvenlik ve sözleşmeyle sınırlı bir devleti — haklı buldu; "Anarşi, Devlet ve Ütopya" ile Rawls'un adalet kuramına en güçlü liberter yanıtı verdi.
1971'de John Rawls'un "Bir Adalet Kuramı", zenginliğin toplumun en yoksul kesimini gözetecek biçimde yeniden dağıtılmasını savunarak modern liberal siyaset felsefesini yeniden kurmuştu. Üç yıl sonra, aynı Harvard koridorlarındaki meslektaşı Robert Nozick (1938–2002), buna baştan sona karşı çıkan "Anarşi, Devlet ve Ütopya"yı (1974) yayımladı. İki kitap, çağdaş siyaset felsefesinin en verimli tartışmasını başlattı.
Nozick'in çıkış noktası bireysel haklardır — özellikle kendine ve adil biçimde edindiği mülke sahip olma hakkı. Ona göre bu haklar öyle güçlüdür ki, kişileri başkalarının amaçları için bir araç olarak kullanmayı yasaklar. Buradan çarpıcı bir sonuç çıkar: vergiyle yapılan yeniden dağıtım — zenginden alıp yoksula vermek — aslında insanların emeğine el koymaktır, bir tür zorla çalıştırmaya benzer. Devlet, insanların rızası olmadan onların kazancını "daha adil" bir sonuç için alamaz.
Nozick bu yüzden yalnızca "minimal devleti" haklı bulur: yurttaşları şiddete, hırsızlığa ve sözleşme ihlaline karşı koruyan, bunun ötesine geçmeyen bir "gece bekçisi" devlet. Daha fazlasını yapan her devlet, bireysel hakları çiğner. Adaleti, Rawls gibi sonucun "dağılımına" göre değil, o dağılıma nasıl ulaşıldığına — edinimin ve aktarımın adil olup olmadığına — göre tanımlar ("yetkilendirme kuramı").
Nozick'in görüşleri yoğun eleştiri aldı; kendisi bile sonraki yıllarda bazılarını yumuşattı. Ama kitap, bireysel özgürlük ile toplumsal adalet arasındaki gerilimi hiçbir şeyin gizleyemeyeceği bir keskinlikle ortaya koydu. Rawls ve Nozick, modern siyaset felsefesinin iki kutbu olarak, devletin ne kadar müdahale etmesi gerektiği sorusunu — bugün de süren tartışmayı — çerçeveledi.
Konum
Cambridge, Massachusetts, ABD · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Robert Nozick — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford Encyclopedia of Philosophy
- Robert Nozick — American Philosopher — Encyclopaedia Britannica