1975 · New York, ABD
Singer ve hayvan özgürleşmesi
Peter Singer, acı çekebilen her varlığın çıkarlarının eşit sayılması gerektiğini savundu; "Hayvan Özgürleşmesi" ile "türcülüğü" ırkçılık ve cinsiyetçilikle aynı kategoriye koyarak modern uygulamalı etiği ve hayvan hakları hareketini ateşledi.
Yirminci yüzyıl felsefesinin büyük bölümü dil, mantık ve bilinç gibi soyut sorularla uğraşırken, Avustralyalı filozof Peter Singer (d. 1946) felsefeyi doğrudan gündelik ahlaki kararlara döndürdü. 1975'te yayımladığı "Hayvan Özgürleşmesi", modern uygulamalı etiğin kurucu metinlerinden biri oldu.
Singer'ın argümanı, Bentham'ın faydacılığından türer ve sarsıcı ölçüde yalındır. Ahlaki olarak önemli olan tek şey, bir varlığın akıl yürütmesi ya da konuşması değil, acı ve haz duyabilmesidir. Eğer acı kötüyse, kimin acısı olduğu fark etmez — insanın acısı bir hayvanınkinden daha fazla "sayılmayı" hak etmez. Bir varlığın çıkarlarını yalnızca kendi türümüzden olmadığı için görmezden gelmek, Singer'a göre "türcülük"tür (speciesism) ve tıpkı ırkçılık ya da cinsiyetçilik gibi keyfi bir ayrımcılıktır.
Bu ilkeden yola çıkarak Singer, endüstriyel hayvancılığın ve hayvan deneylerinin milyarlarca duyarlı varlığa yaşattığı acıyı ahlaki bir skandal olarak sundu. Kitap soyut bir tez değil, davranışı deği ştirmeyi amaçlayan bir çağrıydı; modern hayvan hakları hareketinin felsefi temeli oldu.
Singer aynı yöntemi — çıkarların tarafsız tartılması — başka çetin sorulara da uyguladı: küresel yoksulluk (zengin ülkelerin uzaktaki açlığa karşı ahlaki yükümlülüğü), yaşam ve ölüm kararları, etkin özgecilik (effective altruism) hareketi. Vardığı bazı sonuçlar son derece tartışmalıdır ve sert eleştiriler alır. Ama yöntemi açıktır ve etkisi büyüktür: felsefeyi koltuktan kaldırıp kliniğe, çiftliğe, bağış kararına taşır. Singer, ahlaki çemberimizin kimleri içine aldığı sorusunu — antik çağdan beri sürekli genişleyen o çemberi — çağımızın en pratik biçimiyle yeniden sordu.
Konum
New York, ABD · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Peter Singer — Internet Encyclopedia of Philosophy — Internet Encyclopedia of Philosophy
- The Moral Status of Animals — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford Encyclopedia of Philosophy