1978 · Columbia Üniversitesi, New York — yazım ve öğretim yeri (Said Kudüs doğumlu)
Edward Said ve Oryantalizm: Doğu'nun Batı tarafından icadı
Kudüs doğumlu Filistinli-Amerikalı edebiyat kuramcısı Edward Said, 1978'de Oryantalizm'de Foucault'nun söylem analizini coğrafi-siyasi eksene taşır ve 'Doğu'nun bir bilgi-iktidar nesnesi olarak Batı tarafından icat edildiğini gösterir; post-kolonyal düşüncenin kurucu metni doğar.
Edward Said (1935–2003) Kudüs'te Filistinli bir Hristiyan ailede doğdu, 1948'de aile Mısır'a göç etti, Said sonra ABD'ye gitti — Princeton ve Harvard'da edebiyat okudu, 1963'te Columbia Üniversitesi'nde göreve başladı ve hayatının kalan kırk yılını orada geçirdi. Karşılaştırmalı edebiyat profesörü olarak Conrad ve Auerbach üzerine ince çalışmalar yapmıştı; 1967 Arap-İsrail Savaşı'nın ardından Filistin meselesini kamusal olarak savunmaya başladı. Oryantalizm bu iki damarın — yüksek edebiyat eleştirisi ile siyasi sürgün konumu — kesişiminde yazıldı.
Kitabın merkez tezi sadedir ama sonuçları kesicidir: 'Doğu' diye keşfedilen bir nesne yoktur; Batı'nın 18. ve 19. yüzyıllarda kurduğu bir bilgi alanı vardır. Renan'ın Sami dilleri filolojisi, Edward William Lane'in Mısır gözlemleri, Massignon'un İslam mistisizmi çalışmaları — hepsi sömürgeciliğin idari ihtiyaçlarıyla iç içe geçmiş bir söylem üretir. Said Foucault'nun söylem-iktidar bağlantısını alır, fakat onu Foucault'da bulunmayan bir şeye, somut bir coğrafyaya ve emperyal yönetime bağlar. Doğu hakkındaki bilgi, üzerinde hüküm vermek için bilgidir.
Kitabın etkisi kısa sürede disiplinleri aştı. Gayatri Spivak'ın 'Madun konuşabilir mi?' sorusu, Homi Bhabha'nın melezlik kavramı, Dipesh Chakrabarty'nin 'Avrupa'yı taşralaştırmak' projesi — hepsi Oryantalizm'in açtığı kanalda akar. Edebiyat eleştirisi siyasi bir disiplin haline gelir; antropoloji, tarih, alan çalışmaları kendi kurucu kategorilerini sorgulamak zorunda kalır. Said'in sürgün konumu — 'her zaman dışarıda' — kuramsal bir konum olarak da meşrulaşır.
Eleştiriler de güçlüdür ve Said bunları bilir. Bernard Lewis 'Doğu çalışmalarının yeniden inşası' yanıtında oryantalizmin akademik nesnelliğini savunur; Aijaz Ahmad sol cepheden Said'in Batı'yı homojenleştirdiğini söyler. Daha çetrefilli olanı şudur: kitap aynı anda hem anti-emperyalist solun hem de İslamcı siyasetin elinde kullanım buldu — birincisi sömürgeciliğin epistemolojik mirasını eleştirmek için, ikincisi ise Batı eleştirisini iç eleştiriden korumak için. Said yaşadığı sürece her iki okumayı da reddetti; 1993'te Reith Lectures'da 'Entelektüelin Temsilleri'ni vererek kendisi için tek konumu — sürgün, profesyonel olmayan, otoriteye karşı — yeniden tanımladı.
Galeri
Konum
Columbia Üniversitesi, New York — yazım ve öğretim yeri (Said Kudüs doğumlu) · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Edward Said — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University
- Orientalism (25th Anniversary Edition, with new preface by the author) — Vintage / Penguin Random House
- Timothy Brennan, Places of Mind: A Life of Edward Said — Farrar, Straus and Giroux