Butler kitabı yazarken otuz dört yaşındaydı, Yale'de yeni doktorasını bitirmiş ve Hegel üzerine yaptığı çalışmadan yola çıkıyordu. Konunun seçimi kişiseldi: 1980'lerin sonunda lezbiyen ve gey hareketler büyürken, hareketin 'kadın' veya 'eşcinsel' kategorilerinin sabit, doğal ve kapsayıcı olduğu varsayımı sorgulanmaya başlanmıştı. Butler bu sorgulamaya bir felsefi zemin verdi.

Merkezi tez şu üç ana hamleden oluşur. Birincisi, Beauvoir'ın 'kadın olunur' formülü radikalleştirilir: 'olunmak' bir kez başlayıp biten bir süreç değildir; toplumsal cinsiyet, günlük edimlerle (giyim, yürüyüş, konuşma tonu, jest, evlilik ritüelleri) sürekli yeniden üretilen bir performatif iştir. İkincisi, biyolojik 'cinsiyet'in (sex) kendisi de kültürel olarak inşa edilmiştir: hangi vücut özelliklerinin önemli sayıldığı, vücudun ikili (kadın/erkek) kategorilere nasıl yerleştirildiği — bunlar tarafsız doğa bilimi değil, tarihsel kararlardır. Cinsiyet ve toplumsal cinsiyet arasındaki klasik feminist ayrımın kendisi sorunludur. Üçüncüsü, 'heteroseksüel matris' adı verilen normatif sistem (kadın-erkek ikiliği, kadın-erkek arzusu, ailenin oluşumu) tüm bu inşayı bir arada tutar ve doğallaştırır.

Butler bu tezleri Hegel, Foucault, Lacan, J.L. Austin (söz edimi kuramı) ve Derrida'dan çekilmiş kavramlarla örer. Kitap yoğun ve teknik bir metindir; 1999 önsözünde Butler kitabın 'çok ağır' olduğunu kabul edip biraz özür dilemiştir. Ama tezleri yayıldıkça popüler dilde 'cinsiyet performatiftir' formülü kanonik hâle geldi.

*Cinsiyet Belası* iki kuramsal alanın doğum belgesidir: akademik 'queer teori' (Eve Sedgwick'in 1990'daki *Epistemology of the Closet* ile birlikte) ve toplumsal cinsiyetin akışkanlığına dair çağdaş anlayış. Aynı kitap muhafazakâr çevrelerden ağır eleştiri aldı; Butler 2010'ların sonundan itibaren özellikle Doğu Avrupa, Latin Amerika ve Türkiye dahil bazı ülkelerde sözel ve fiziksel saldırıların hedefi oldu. Düşüncenin tartışmalılığı, etkisinin kanıtıdır.