yaklaşık İÖ 307 · Atina, Antik Yunan
Epikuros 'Bahçe'yi kurar: huzurun materyalist etiği
Epikuros, Atina'da satın aldığı bir bahçede atomculuğu sade bir yaşam etiğine bağladı: kâinat tanrılarla yönetilmez, ölüm bizimle ilgili değildir; iyi yaşam, gereksiz arzulardan arınmış sakin bir huzurdur.
Epikuros (İÖ 341–270) Samos'ta doğdu, kuramının çekirdek atomculuğunu Demokritos'tan aldı, ama onu fizikten daha çok bir yaşam reçetesi hâline getirdi. İÖ 307 dolaylarında Atina'da bir bahçe satın alıp 'Kepos' (Bahçe) adıyla anılan okulunu kurdu. Akademi'nin ve Lykeion'un aksine Bahçe kadınları ve köleleri de öğrenci olarak kabul ediyordu — bu hâlâ az konuşulan ama radikal bir tutumdur.
Fiziği materyalisttir: var olan her şey atomlardan ve boşluktan ibarettir. Tanrılar mevcuttur ama mutlu ve kendinden hoşnut oldukları için insan işlerine karışmazlar; kehanetler, lanetler, ölüm sonrası ceza-ödül — hepsi temelsiz korkulardır. 'Ölüm bizim için bir hiçtir; çünkü biz varken o yoktur, o varken biz yokuz.' Bu cümlenin pratik amacı metafizik değil terapötiktir: insanı kendini yiyip bitiren iki büyük korkudan — tanrı korkusu ve ölüm korkusundan — kurtarmak.
Etik bu zeminde inşa edilir. İyi yaşamın amacı haz (*hedone*) değil, hazzın özel bir biçimi olan *ataraksia* — sarsılmaz iç huzurdur. Bunun yolu lüksten değil, arzuların sınıflandırılmasından geçer: bazı arzular doğal ve zorunlu (su, ekmek, dostluk), bazıları doğal ama zorunsuz (lezzetli yiyecek), bazıları ne doğal ne zorunlu (şöhret, sınırsız servet). Mutluluğa ilkinin yetmesi yeter. Modern dilde 'epikürist' lüksperverin sıfatı olarak kullanılır — bu, asıl öğretinin tam tersidir.
Epikuros'un kendi yazılarının büyük çoğunluğu kayıptır; doktrinini özellikle *Menoikeus'a Mektup* ve Romalı Lucretius'un destansı şiiri *De Rerum Natura* üzerinden tanıyoruz. Bahçe öğretisi Helenistik dünyada yüzyıllarca yaşadı, Roma'da Lucretius ve Horatius gibi şairlerce taşındı, Rönesans'ta yeniden keşfedildi ve modern bilimsel maddeciliğin etik öncüllerinden biri oldu.
Konum
Atina, Antik Yunan · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Epicurus — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University
- Epicurus — Internet Encyclopedia of Philosophy — Internet Encyclopedia of Philosophy
- Epicurus — Britannica — Encyclopædia Britannica