EONpediaFELSEFE

İlk sorudan bugüne.

Palazzo Altemps'teki Aristoteles büstü, Lysippos'un kayıp bronz orijinalinin (İÖ ~330) Roma dönemi mermer kopyası. Düşüncelerinden yalnızca ders notları kaldı, bu yüzden onu hep 'düşünen' biri olarak hayal etmek zor.Public domain (CC0)

İÖ 335 · Atina, Antik Yunan

Aristoteles Lykeion'u kurar: bilginin sistemleştirilmesi

Paylaş

Atina'ya dönüp Lykeion'u kuran Aristoteles, mantığı, fiziği, biyolojiyi, etik ve siyaseti tek bir araştırma diline bağladı — bilimin dallara ayrılışı buradan başlar.

Aristoteles (İÖ 384–322) on yedi yaşında Platon'un Akademisi'ne girdi ve yirmi yıl orada kaldı. Platon'un ölümünden sonra Atina'dan ayrıldı, bir süre küçük Asya'da yaşadı, sonra Makedon kralı Filippos'un oğlu olan genç İskender'in özel öğretmenliğini yaptı. İÖ 335'te Atina'ya döndüğünde, Lykeion adlı kamuya açık alanın çevresinde kendi okulunu kurdu. Yürüyerek ders verdiği için izleyicilerine *peripatetik* — 'gezinen' — denecekti.

Lykeion bir 'okul'dan çok bir araştırma kurumudur. Aristoteles ve öğrencileri burada başka hiçbir antik kurumda görülmeyen bir şey yaptı: bilgiyi dallara ayırdılar ve her dalı kendine özgü yöntemiyle çalıştılar. *Organon*'da mantık, *Fizik* ve *Gökyüzü Üzerine*'de doğa felsefesi, *Hayvanlar Tarihi*'nde sistematik biyoloji, *Metafizik*'te varlık olarak varlığın incelenmesi, *Nikomakhos Etiği*'nde ahlakî hayatın anatomisi, *Politika*'da yüzlerce şehir devletinin anayasalarının karşılaştırması. Yöntem her yerde aynıdır: gözlem, tasnif, tanım, kanıt.

Felsefî olarak hocası Platon'dan kesin biçimde ayrılır. İdealar başka bir âlemde değil, tek tek nesnelerin *içindedir* — bir at, attan başka bir 'at idesi'ne bağlanarak değil, kendi formu ile maddesi arasındaki ilişkiyle attır. Bilgi göksel hatırlamadan değil duyusal deneyimin tümevarımından doğar. Etik ise mutluluğun (eudaimonia) erdemli karakteri yerleşik hâle getirerek yaşanan ömürde gerçekleştiği bir pratiktir; aşırılıkların ortası, soyut bir kural değil, yerinde verilmiş bir karardır.

Aristoteles İskender'in ölümünden sonra Atina'da yine Sokrates'inki gibi bir suçlamayla karşılaşınca şehri terk eder; 'Atina'nın felsefeye karşı ikinci kez suç işlemesine izin vermem' dediği rivayet edilir. Eserleri ortaçağ İslam dünyasında İbn Rüşd ve İbn Sina, ardından Latin Hristiyanlığında Aquinas üzerinden Avrupa'ya geçti; modern bilimsel devrim onunla hesaplaşarak doğdu. Bilginin biyoloji, fizik, mantık, etik gibi dallara ayrı ayrı çalışılan başlıklara bölünmesi — bugün hâlâ üniversitelerin yapısı — Lykeion'un mirasıdır.

Konum

Atina, Antik Yunan · © OpenStreetMap

Kaynaklar