yaklaşık İÖ 585 · Miletos, İonia (bugünkü Aydın, Türkiye)
Thales ve doğa felsefesinin doğuşu
Miletoslu Thales bir güneş tutulmasını önceden hesapladı ve evrenin temel ilkesini (arkhe) tanrılarda değil su gibi doğal bir maddede aradı — Batı düşüncesi mitten çıkıp logosa adım attı.
Thales'in (yaklaşık İÖ 624–546) hiçbir yazısı günümüze ulaşmadı; onu Aristoteles, Herodot ve Diogenes Laertios gibi sonraki kaynaklardan tanıyoruz. Buna rağmen Antik Çağ onu 'Yedi Bilge'nin başına yerleştirdi, Aristoteles ise *Metafizik*'te felsefenin başlangıç noktası olarak gösterdi.
Merkezdeki soru basitti: 'Her şey nedir?' Thales'in cevabı da basit ama radikaldi: arkhe — varlığın altında yatan ilk ilke — sudur. Önemli olan 'su' demesi değildi; önemli olan, bir doğa olayını açıklamak için Olimpos tanrılarına başvurmak yerine maddi bir ilkeye yönelmiş olmasıydı. Şimşek artık Zeus'un öfkesi değil, açıklanması gereken bir olaydı.
Herodot'a göre Thales, İÖ 28 Mayıs 585'teki güneş tutulmasını önceden bildirmiş; tutulma Lidyalılar ile Medler arasındaki savaşı durduracak kadar etkili olmuştu. Tahminin Babil astronomi tablolarına mı dayandığı yoksa rastlantı mı olduğu hâlâ tartışmalı — ama hikâyenin kendisi, doğanın matematik ve gözlemle önceden bilinebilir olduğu fikrini kayda geçirmiştir.
Thales'in Miletoslu öğrencileri (Anaksimandros, Anaksimenes) farklı arkheler önerdi — apeiron, hava — ama soruyu o açtı. Bu yüzden bilim ve felsefe tarihlerinin çoğu birlikte 'İÖ 585 dolaylarında, Milet'te' diye başlar.
Konum
Miletos, İonia (bugünkü Aydın, Türkiye) · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Thales of Miletus — Internet Encyclopedia of Philosophy — Internet Encyclopedia of Philosophy
- Presocratic Philosophy — Stanford Encyclopedia of Philosophy — Stanford University
- Thales — Britannica — Encyclopædia Britannica