EONpediaFELSEFE

İlk sorudan bugüne.

Madhava'nın 14. yüzyılda derlediği "Sarva-darşana-samgraha"nın 1882 çevirisinden bir sayfa: Charvaka'nın çıkarıma itirazı. Okulun kendi kitapları yok olduğu için onu ancak böyle, rakiplerinin özetlerinden okuyabiliyoruz.

Görsel: Madhava Acharya; translated by E. B. Cowell and A. E. GoughCC0kaynak sayfasıdeğiştirildi

yaklaşık İÖ 600 · Ganj Havzası ve Magadha, Kuzey Hindistan

Charvaka: Hindistan'ın materyalist okulu

Paylaş

Yalnızca algıya güvenen Charvaka (Lokayata) okulu, ruhu, karmayı, yeniden doğuşu ve Vedaların otoritesini reddetti; bilinci maddenin bir bileşiminden doğan bir özellik saydı.

Hint felsefesi çoğu zaman ruh göçü ve kurtuluş etrafında anlatılır; oysa aynı düşünce geleneği, bunların hepsini reddeden bir okulu da yüzyıllarca içinde barındırdı. Charvaka — daha eski adıyla Lokayata, "bu dünyaya ait olan" — Buddha ve Mahavira'yla aynı çağda, Ganj havzasındaki tartışma ortamında belirdi.

İddiası epistemolojiyle başlar: geçerli bilgi kaynağı yalnızca algıdır (pratyakşa). Çıkarım da tanıklık da kesinlik veremez, çünkü "dumandan ateşe" gitmemizi sağlayan o değişmez bağlantının kendisi hiçbir zaman algılanmış değildir; onu ancak yine bir çıkarımla savunabiliriz. Bu argüman, iki bin yıl sonra David Hume'un tümevarım eleştirisiyle şaşırtıcı ölçüde örtüşür. Aynı ölçüt Vedalara da uygulanır: kutsal metin de bir tanıklıktır, dolayısıyla otorite değildir.

Metafiziği bu ölçütten çıkar. Yalnızca dört unsur vardır: toprak, su, ateş ve hava. Bilinç ayrı bir töz değil, bu unsurlar belli bir düzende bir araya geldiğinde ortaya çıkan bir özelliktir — okulun ünlü benzetmesiyle, tek başlarına sarhoş etmeyen maddelerin mayalanınca sarhoş edici bir güç kazanması gibi. Beden dağıldığında bilinç de sona erer; öteki dünya, karma borcu, kurtuluş yoktur.

Charvaka'nın kendi kitapları kaybolmuştur; Brihaspati'ye atfedilen sutralardan elimizde yalnızca alıntılar var. Okulu neredeyse tamamen onu çürütmek için yazan rakiplerinden — Nyaya, Vedanta, Budist ve Jain yazarlardan — tanıyoruz; bu yüzden ona atfedilen kaba hazcılık büyük olasılıkla bir karikatürdür. Yine de varlığı önemlidir: Hint düşüncesinin dinsel bir bütün değil, materyalizmi de kapsayan gerçek bir tartışma alanı olduğunu gösterir.

Galeri

Görsel: Madhava Acharya; translated by E. B. Cowell and A. E. GoughCC0

Konum

Ganj Havzası ve Magadha, Kuzey Hindistan · © OpenStreetMap

Kaynaklar