EONpediaFELSEFE

İlk sorudan bugüne.

Vasıtî'nin 1237 tarihli Bağdat elyazmasında bir kütüphane sahnesi. Beytülhikme bu manzaranın iki yüzyıl öncesinin daha büyük ölçeğidir.Public Domain

yaklaşık 750 – 900 · Bağdat, Abbasi Halifeliği

Beytülhikme: felsefenin Arapçaya geçişi

Paylaş

Abbasi halifelerinin Bağdat'ta kurduğu Beytülhikme'de — özellikle Halife Me'mun döneminde — Aristoteles, Platon, Galen ve Öklid'in külliyatı Arapçaya çevrildi; bu, İslam felsefesini başlatan ve Avrupa'ya geri taşıyacak köprünün ilk ayağıdır.

Bağdat'ın 762'de Abbasiler tarafından kurulmasıyla birlikte, dünya bilgisinin Arapçaya aktarılması bir devlet projesi haline geldi. Halife Mansur'un başlattığı, Harun Reşid'in genişlettiği ve oğlu Halife Me'mun'un (813–833) zirveye taşıdığı çeviri hareketi, Bağdat'taki Beytülhikme (Hikmet Evi) etrafında örgütlendi. Buranın bir kütüphane mi, bir akademi mi yoksa bir saray bürokrasisi mi olduğu hâlâ tartışılır; ancak burada yürütülen iş — Yunan, Süryani, Farsça ve Hint metinlerinin Arapçaya kazandırılması — sonraki bin yılın felsefi gündemini şekillendirdi.

Hareketin başını iki çevirmen kuşağı çekti. Birinci kuşağın temsilcisi Süryani Hıristiyan hekim Huneyn b. İshak'tır (809–873); Galen'in tıp külliyatını ve Aristoteles mantığının büyük bölümünü Arapçaya kazandırdı, çevirisini bir filolojik disipline dönüştürdü. İkinci kuşağı Müslüman filozof Kindî (801–873) temsil eder; doğrudan çevirinin yanında Aristoteles ve Plotinos'a şerhler yazarak felsefenin Arap düşünce diline yerleşmesini sağladı.

Beytülhikme'nin etkisi tek bir kütüphaneyle sınırlı değildir. Bu hareketin ürünü olan terminoloji — cevher, araz, akıl, nefs — sonraki bin yılın İslam felsefesinin ve sonra Latin Avrupa'sının metafizik söz dağarcığı oldu. Farabi, İbn Sînâ, İbn Rüşd bu külliyat üzerine düşündü; 12.–13. yüzyılda Toledo ve Sicilya'da bu kez ters yönlü bir çeviri hareketiyle Arap felsefesi Latinceye geçti — Aquinas'ın Aristoteles okuması bu zincirin Bağdat'taki ilk halkasına dayanır.

Konum

Bağdat, Abbasi Halifeliği · © OpenStreetMap

Kaynaklar