Notre-Dame de Paris, Saint-Denis'te doğan Gotik mantığın büyük ölçekte sınandığı ve uçan payandanın bir cephe motifi değil, yapının dışına taşmış bir strüktürel organ haline geldiği yapıdır.

Gotik sorun şudur: kaburgalı tonoz, yükünü birkaç noktaya toplar — ama bu noktalarda yalnızca aşağı doğru değil, yana doğru da güçlü bir itki üretir. Tonoz açıklığı büyüyüp duvar incelince, bu yanal itkiyi içeride kalın duvarla karşılamak imkânsızlaşır. Çözüm dışarıdadır: itkiyi, binadan bir kemerle dışarı 'uçurup' uzaktaki bağımsız bir payanda ayağına aktarmak — uçan payanda. Böylece duvar artık yükü taşımaz; yük, dışarıdaki taş dirsekler kuşağı tarafından yakalanıp zemine indirilir. Duvarın boşalan yeri devasa vitray pencerelere bırakılır.

Notre-Dame, yüksek tonozları için bu sistemi büyük ölçekte ve görünür biçimde kullanan ilk katedrallerdendir; apsisi çevreleyen uçan payanda yelpazesi, mimarinin iç mekânı ayakta tutan kuvvetleri artık gizlemediği, dışarı sergilediği bir andır. Strüktür, dekorasyondan önce gelir ve kendini gösterir. 2019 yangını çatı ve külahını yok etti ama taş tonoz-payanda iskeleti büyük ölçüde ayakta kaldı — yapının asıl strüktürel fikrinin sağlamlığının da bir kanıtı. Notre-Dame, Gotik'in 'ışıkla dolu taş kafes' idealinin kentsel ölçekteki manifestolarından biridir.