Saint-Denis'te doğan Gotik fikir, 1194 yangınından sonra yeniden inşa edilen Chartres Katedrali'nde olgun, sistemli bir strüktüre dönüşür. Chartres'ın dersi tek bir öğededir: uçan payanda (flying buttress).

Gotik tonoz, yükünü kaburgalar yoluyla belirli noktalara toplar; ama bu noktalarda hâlâ büyük bir yanal itki vardır — tonoz duvarları dışa itmeye çalışır. Romanesk çözüm, duvarı kalınlaştırmaktı. Chartres ise itkiyi binanın dışına atar: ana duvardan ayrı, dışarıda yükselen taş ayaklar ve bunlardan tonozun itki noktasına uzanan eğik kemerler — uçan payandalar — itkiyi yakalayıp yere aktarır. Destek artık duvarın içinde değil, dışındadır.

Bunun sonucu, mimarinin o ana dek görmediği bir şeydir: gerçek bir iskelet strüktür. Yükü payeler, kaburgalar ve uçan payandalar taşır; aralardaki duvarın taşıyıcı bir görevi kalmaz. Chartres'ta bu boşluklar baştan sona vitrayla doldurulur — yan duvarlar artık taş değil, ışıkla örülmüş yüzeylerdir. Ünlü kobalt mavisi camları, içeriyi titreşen renkli bir ışığa boğar. Chartres böylece Gotik'in temel ilkesini eksiksiz gösterir: strüktürü iskelete indirgediğinde duvar serbest kalır, ve duvarın yokluğu ışığa dönüşür.