yaklaşık 1200 · Lalibela, Amhara, Etiyopya
Lalibela: kütleden oyulan kiliseler
Volkanik tüfün yukarıdan aşağı oyularak tek parçadan çıkarılan monolitik kiliseler; bina 'inşa edilmez', kütleden kazınır.
Lalibela, mimarinin yapma değil eksilterek üretildiği en olgun örneklerden biridir — Ħal Saflieni'nin tarih öncesinde başlattığı oyma (subtractive) çizginin Orta Çağ'daki zirvesi. Burada kilise taş bloklardan örülmez; kayanın içinden, tek parça halinde serbest bırakılır.
Yöntem cesurdur ve geri dönüşsüzdür: ustalar önce kırmızı volkanik tüf platformunda bir yapının dış sınırlarını çizen derin hendekler kazar; böylece kayanın içinde, dört yanı boşaltılmış dev bir taş blok 'ada' olarak ortaya çıkar. Sonra bu blok yukarıdan aşağı oyularak çatısı, duvarları, pencereleri, kapıları, sütunları ve iç hacmi — hepsi aynı kütleden, hiçbir ek olmadan — yontulur. Yapının hiçbir parçası taşınmaz, eklenmez, harçlanmaz; her şey çıkarılan malzemenin negatifidir. En ünlüsü olan Aziz Yorgi Kilisesi (Bete Giyorgis), tepeden bakıldığında bir Yunan haçı planında, zemine gömülü tek bir taş bloktan ibarettir.
Bu teknik, sıfır hata payı gerektirir: yontmada yapılan bir hata eklenip düzeltilemez, çünkü malzeme geri konulamaz. Lalibela böylece mimari ile heykel arasındaki sınırı siler — yapı, devasa ölçekli bir heykeldir. Etiyopya Ortodoks geleneğinde 'Yeni Kudüs' olarak tasarlanan bu kiliseler topluluğu, taşın eksiltilerek mekâna dönüştürülmesinin ve bir inancın doğrudan jeolojiye kazınmasının olağanüstü bir anıtıdır.
Konum
Lalibela, Amhara, Etiyopya · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Rock-Hewn Churches, Lalibela — UNESCO World Heritage — UNESCO
- The Churches of Lalibela — Smithsonian Magazine — Smithsonian Magazine