1228 – 1242 · Divriği, Sivas, Türkiye
Divriği Ulu Camii: taş işçiliği ve cami-şifahane
Asimetrik taç kapı oranları ve üç boyutlu yüksek kabartma taş işçiliği; bitişik cami + darüşşifa. Anadolu Selçuklu; usta: Hürremşah el-Hılatî.
Sivas'ın Divriği ilçesindeki Ulu Cami ve Darüşşifa (hastane) kompleksi, Mengücekoğulları beyliği döneminde inşa edildi ve Anadolu Selçuklu taş mimarisinin en sıra dışı eseridir. 1985'te UNESCO Dünya Mirası listesine, başlıca taş işçiliği nedeniyle alındı.
Yapı iki işlevi tek kütlede birleştirir: bir cami ile ona bitişik bir darüşşifa — tıbbın ve ibadetin yan yana yerleştiği erken bir kompleks. İçeride, mihrabı taşıyan tonoz sistemi ve farklı tasarımlı sütun başlıkları, dönemin yapısal çözümlerini gösterir. Ama yapıyı eşsiz kılan cephe taş işçiliğidir.
Taç kapılar (portaller), düz bir yüzeye oyulmuş bezeme değil, taştan neredeyse heykelsi bir derinlikte çıkarılmış üç boyutlu yüksek kabartmalardır: iri palmetler, geometrik düğümler, bitkisel örgüler kütleden taşar. Kuzey (Kale) Kapısı'ndaki motiflerin bir kısmı o denli plastiktir ki yüzeyden bağımsız, asılı durur gibidir. Dahası, kapıların oranları ve eksenleri kasıtlı olarak asimetriktir — her taç kapı farklı bir kompozisyon kurar. Divriği böylece strüktürel anıtsallıktan çok, taşın bir malzeme olarak nereye kadar işlenebileceğini — yapı yüzeyinin heykele dönüştüğü sınırı — gösteren bir Anadolu Selçuklu başyapıtıdır; usta olarak Ahlatlı Hürremşah anılır.
Konum
Divriği, Sivas, Türkiye · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Great Mosque and Hospital of Divriği — UNESCO World Heritage — UNESCO
- Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası — T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı — T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı