yaklaşık 1240 (bugünkü yapı 1907) · Djenné, Mopti, Mali
Djenné Ulu Camii: yaşayan kerpiç mimari
Kerpiç (banco) yığma + içine gömülü palmiye kirişleri (toron); her yıl yeniden sıvanan, iklimle yaşayan dünyanın en büyük kerpiç yapısı.
Djenné Ulu Camii, mimarinin 'kalıcı yapı' anlayışına bir istisna oluşturur: burada yapı bir kez bitip donmaz, her yıl elden geçirilerek yaşamaya devam eder. Malzemesi taş ya da pişmiş tuğla değil, güneşte kurutulmuş çamur tuğla — banco'dur.
Duvarlar, çamur ve saman karışımından elle biçimlendirilmiş tuğlalarla örülür ve üzeri kalın bir banco sıvayla kaplanır. Kerpiç suya karşı savunmasızdır; yağmur mevsimi her yıl yüzeyi aşındırır. Çözüm, malzemenin zayıflığını bir bakım ritüeline çevirmektir: duvarlardan dışarı çıkık duran palmiye ağacı kirişleri — toron — hem yapısal bağlayıcı hem de kalıcı bir iskele görevi görür. Her yıl, tüm kasaba halkının katıldığı bir şenlikte, bu kirişlere basılarak cami baştan aşağı yeniden sıvanır. Yapı böylece tek bir mimarın değil, kuşaklar boyu bütün bir topluluğun ortak ve sürekli eseridir.
Kalın kerpiç duvarlar termal kütle olarak da çalışır: gündüz sıcağı emer, gece yavaşça verir; pencereler küçük, iç mekân serin tutulur — Sahel ikliminin pasif iklimlendirme çözümü. Bugün ayakta olan yapı 1907'de aynı geleneksel teknikle yeniden örülmüş olsa da, tipoloji ve yöntem Orta Çağ'a, Mali İmparatorluğu çağının Sudano-Sahel mimarisine uzanır. Djenné, malzemesi 'zayıf' ama sistemi sürdürülebilir bir mimarinin — toprakla, iklimle ve toplulukla sürekli pazarlık eden bir yapının — en görkemli örneğidir.
Konum
Djenné, Mopti, Mali · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Old Towns of Djenné — UNESCO World Heritage — UNESCO
- Great Mosque of Djenné — Khan Academy / Smarthistory — Smarthistory