EONpediaMİMARİ

İlk taştan bugüne.

Beş dökme demir kemer 30 m açıklığı geçer; parçalar marangozluktan ödünç alınan zıvana ve kama geçmeleriyle birleştirilmiştir.CC BY-SA 4.0

1779 · Coalbrookdale, Shropshire, İngiltere

Iron Bridge: ilk dökme demir köprü

Paylaş

Coalbrookdale'de 30 m açıklıklı dökme demir kemer; yapı malzemesi olarak metalin başlangıcı — Demir Çağı mimarisinin doğuşu.

İngiltere'de Severn Nehri üzerindeki Iron Bridge, tümüyle dökme demirden inşa edilen ilk büyük köprüdür ve mimarlık tarihinde malzeme devriminin başlangıç işaretidir. O ana dek büyük açıklıklar taş ya da ahşapla geçiliyordu; burada ilk kez, Sanayi Devrimi'nin yeni endüstriyel metali taşıyıcı sistemin kendisi oldu.

Yaklaşık 30 metrelik açıklık, beş paralel dökme demir kemer kaburgasıyla geçilir. İlginç olan, demek-civata-kaynak gibi metal birleşim tekniklerinin henüz olgunlaşmamış olmasıdır: parçalar, marangozluktan ödünç alınan geçmelerle — zıvana, kama ve yiv-lamba birleşimleriyle — bir araya getirildi. Yani ilk demir köprü, hâlâ bir ahşap köprü mantığıyla, ama demirden kuruldu. Bu geçiş anı, yeni malzemenin kendi diline henüz kavuşmadığını ama eski dili devraldığını gösterir.

Dökme demir basınca dayanıklıdır, bu yüzden kemer biçimi (ağırlıkça basınç üreten) malzemeye uygundu. Coalbrookdale'in demir ustası Abraham Darby III'ün yürüttüğü yapı, demirin köprü ve sonra bina iskeleti olarak kullanılabileceğini kanıtladı; 19. yüzyılın demir-cam istasyonları, seraları ve kuleleri için yolu açtı. Iron Bridge böylece mimarlığın taş-ahşap çağından metal çağına geçtiği eşiği işaretler.

Konum

Coalbrookdale, Shropshire, İngiltere · © OpenStreetMap

Kaynaklar