Görsel: Peter O'ConnorCC BY-SA 2.0kaynak sayfası ↗değiştirildi
1898 (kitap) – 1903 (Letchworth) · Letchworth, İngiltere
Bahçe Şehir: kent ile kırın üçüncü seçeneği
Ebenezer Howard, sanayi kentinin kalabalığına ve kırın yoksunluğuna karşı üçüncü bir yerleşim önerdi: sınırlı nüfuslu, yeşil kuşakla çevrili ve toprağı ortak mülkiyette olan kasabalar.
19. yüzyıl sonunda Londra, sanayileşmenin ürettiği yoğunluğun sınırındaydı: kömür dumanı, aşırı kalabalık konut, salgın. Kırsal alan ise iş ve hizmetten yoksundu. Bir mahkeme stenografı olan Ebenezer Howard, 1898'de yayımladığı kitabında sorunu bir seçim olarak değil, üçüncü bir seçeneğin yokluğu olarak tanımladı ve ünlü 'üç mıknatıs' diyagramını çizdi: kent, kır ve ikisinin çekiciliğini birleştiren kent-kır.
Önerisi somuttur. Nüfusu 32 bin ile sınırlı, sanayi alanları ve konutları ayrılmış, merkezinde park ve kamu yapıları bulunan, çevresi kalıcı tarım kuşağıyla sarılmış kasabalar; büyüme, kasabayı genişleterek değil yeni bir kasaba kurarak karşılanır. Asıl radikal kısım mülkiyettir: toprak bir vakıf tarafından ortak tutulur, kiralar topluluğa döner ve değer artışı özel sahibe değil kasabaya kalır. Howard bunu devrimle değil, kooperatif yoluyla kurulabilecek bir model olarak sundu.
Letchworth (1903) ve Welwyn (1920) fikrin uygulandığı iki kasabadır; ikisi de kuruldu ve ayakta, ama mülkiyet modeli kısmen sulandı. Etkisi ise uygulamadan büyük oldu: İngiltere'nin savaş sonrası Yeni Kasabalar programı, ABD'de Radburn, Almanya'da ve İskandinavya'daki banliyö yerleşimleri, hatta Ankara'nın Bahçelievler'i gibi Türkiye örnekleri bu soydan gelir. Eleştirisi de sürer — düşük yoğunluğun otomobile bağımlılık üretmesi ve modelin çoğu yerde yalnızca 'bahçeli banliyö' olarak, toplumsal programı olmadan kopyalanması. Yeşil kuşak fikri ise bugün hâlâ İngiliz planlama sisteminin merkezinde.
Konum
Letchworth, İngiltere · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Garden Cities of To-morrow (Howard, 1902) — Project Gutenberg
- Letchworth Garden City Heritage Foundation — Letchworth Garden City Heritage Foundation
- Garden city — Encyclopaedia Britannica — Encyclopaedia Britannica