1919 – 1921 · Einstein Kulesi, Potsdam, Almanya
Einstein Kulesi: yoğrulan kütle
Akışkan, heykelsi sıvalı kütlesiyle Ekspresyonist mimari; biçimin plastik bir bütün olarak yoğrulması.
Erich Mendelsohn'un Einstein Kulesi, modern mimarinin dik açı ve düz yüzey saplantısına karşı bir karşı-akımın — Ekspresyonizmin — en saf yapısıdır. Burada bina, ayrı parçaların (duvar, çatı, pencere) montajı değil, tek bir hamlede yoğrulmuş, akışkan bir heykel gibi tasarlanır.
Yapı, bir güneş teleskopunu ve Einstein'ın görelilik kuramını test edecek bir laboratuvarı barındırır; Mendelsohn, bu bilimsel programın dinamizmini biçime dökmek ister. Kütle, sanki yumuşak bir malzemeden elle şekillendirilmiş gibi kıvrılır: pencereler köşelerden akarak döner, yüzeyler birbirine keskin derzler olmadan bağlanır, merdiven ve çıkışlar gövdeden organik biçimde tomurcuklanır. Mendelsohn aslında bütün yapıyı dökme betonarmeden, tek parça akışkan bir kabuk olarak tasarlamıştı — betonun kalıba dökülen, her biçimi alabilen doğası bu plastik dile idealdi.
Ne var ki yapı zamanı, savaş sonrası Almanya'sının malzeme kıtlığına denk gelir; betonarme kalıp işçiliği çok pahalı çıkınca, yapının büyük bölümü tuğlayla örülüp üzeri kalın sıvayla kaplanarak o akışkan beton görünümü taklit edilir. Bu, biçim ile malzeme arasında ilginç bir gerilim yaratır: göz betonun plastikli ğini görür, ama altında tuğla vardır. Einstein Kulesi, mimarinin düz çizgiyle değil, sürekli eğri ve yoğrulmuş kütleyle de düşünebileceğini gösteren, betonarmenin biçimsel özgürlüğünü erken ilan eden bir manifestodur.
Konum
Einstein Kulesi, Potsdam, Almanya · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Erich Mendelsohn — Encyclopædia Britannica — Encyclopædia Britannica
- Einstein Tower — Leibniz Institute for Astrophysics Potsdam (AIP) — Leibniz Institute for Astrophysics Potsdam