EONpediaMİMARİ

İlk taştan bugüne.

Kubbeler kalıpsız örülür: ustalar tuğlaları eğik sıralar halinde, kendi ağırlıklarıyla tutunacak açıda dizer. Teknik, kereste bulunmayan bir coğrafyada tavan yapmanın bin yıllık cevabıdır.

Görsel: Marc RyckaertCC BY 3.0kaynak sayfasıdeğiştirildi

1946–1952 · Yeni Gurna, Luksor, Mısır

Hassan Fathy ve Yeni Gurna: kerpiçle modern köy

Paylaş

Fathy, yedi bin kişilik bir köyü betonla değil, Nübye'nin bin yıllık kerpiç kubbe tekniğiyle tasarladı. Yapı, iklime ve yerel iş gücüne dayanan bir modernlik önerisiydi — ve büyük ölçüde başarısız oldu.

1945'te Mısır hükümeti, Luksor'daki antik mezarların üzerine yerleşmiş Gurna köyünü taşımaya karar verdi ve tasarımı Hassan Fathy'ye verdi. Fathy, dönemin standart çözümü olan betonarme blokları reddetti. Gerekçesi teknikti: beton pahalıydı, ithal çimento gerektiriyordu, çölde gündüz ısıyı emip gece geri veriyordu ve köylünün kendi emeğiyle yapabileceği bir malzeme değildi.

Bunun yerine Assuan'ın güneyindeki Nübye köylerinde hâlâ yaşayan bir tekniği inceledi: kalıp kullanmadan, eğik sıralar halinde örülen kerpiç tonoz ve kubbe. Ustaları Yeni Gurna'ya getirtti; kalın kerpiç duvarlar gündüz ısıyı geciktiriyor, kubbe içindeki sıcak hava üstteki açıklıktan çıkarken avludan serin hava çekiliyordu — mekanik soğutma olmadan çalışan bir sistem. Cami, çarşı, tiyatro ve okulla birlikte tam bir yerleşim planlandı.

Proje beklendiği gibi yürümedi. Gurnalıların çoğu, geçim kaynakları antik mezarlarla bağlantılı olduğu için taşınmayı reddetti; bütçe kesildi, inşaat yarıda kaldı ve yapılan evlerin bir kısmı sonradan yıkıldı ya da betonla değiştirildi. Fathy 1969'da deneyimi *Architecture for the Poor* adlı kitapta anlattı; kitap, mimarlığın 'kullanıcıyla birlikte ve yerin malzemesiyle' kurulması fikrinin başlıca metni oldu. Bugün iklim krizi tartışmasında düşük karbonlu yerel malzemeye dönüş, aynı soruyu yeniden soruyor; Yeni Gurna'nın kalanı 2010'lardan beri UNESCO desteğiyle korunmaya çalışılıyor.

Galeri

Görsel: Göran SchildtCC BY 4.0

Konum

Yeni Gurna, Luksor, Mısır · © OpenStreetMap

Kaynaklar