EONpediaMİMARİ

İlk taştan bugüne.

Fotoğraf, mimarlık tarihinde en çok yeniden basılan görüntülerden biri. Karede görünmeyen şey, yıkımı hazırlayan yirmi yıllık bakım bütçesi ve kredi politikasıdır.

Görsel: U.S. Department of Housing and Urban DevelopmentPublic domainkaynak sayfasıdeğiştirildi

16 Mart 1972 · St. Louis, Missouri, ABD

Pruitt-Igoe'nun yıkımı: bir modelin sonu

Paylaş

Ödüllü bir toplu konut projesi, yapımından yirmi yıl sonra dinamitle yıkıldı. Görüntü, modernist kent modelinin çöküşünün simgesi olarak okundu — hikâyenin tamamı ise mimarlıktan çok siyasetle ilgilidir.

St. Louis'te 1954-56'da tamamlanan Pruitt-Igoe, on bir katlı otuz üç blokta yaklaşık on iki bin kişiyi barındırmak üzere yapıldı. Tasarımı, sonradan New York'taki İkiz Kuleler'i de yapacak olan Minoru Yamasaki'ye aitti ve dönemin mimarlık basınında övüldü: Atina Şartı'nın öngördüğü gibi yeşil alan içinde yüksek bloklar, geniş açık alanlar, temiz ve sıhhi daireler.

Yirmi yıl içinde proje yaşanmaz hale geldi. Nedenleri büyük ölçüde yapının dışındaydı: federal yasa, inşaat için para verirken bakım için vermiyordu ve bakım kiralardan karşılanacaktı; St. Louis'in sanayisizleşmesiyle nüfus ve gelir düştü, boşluk oranı yüzde altmışa çıktı, asansörler ve tesisat çalışmaz oldu. Irk ayrımcılığı bir başka katmandı: proje siyah aileler için ayrılmıştı ve beyaz orta sınıfın banliyöye taşınmasını destekleyen kredi politikaları kenti boşaltıyordu. 16 Mart 1972'de ilk blok dinamitlendi; sonraki dört yılda hepsi yıkıldı.

Yıkım görüntüsü, mimarlık kuramında bir dönüm noktası olarak kullanıldı — Charles Jencks 1977'de 'modern mimarlık o gün öldü' diye yazdı ve tarihi postmodernizmin başlangıcı ilan etti. Bu okuma, yapının bakımsızlığını ve kentin ekonomisini görmezden geldiği için sonradan çok eleştirildi; 2011 tarihli *The Pruitt-Igoe Myth* belgeseli bu düzeltmenin en bilinen örneğidir. Yine de olayın mesleki etkisi gerçektir: yüksek blok + boş yeşil alan şeması terk edildi, kullanıcı katılımı ve küçük ölçekli, sokakla ilişkili konut yeniden gündeme geldi. Bir binanın nasıl yaşadığının, nasıl tasarlandığı kadar nasıl yönetildiğine bağlı olduğu dersi de buradan kaldı.

Galeri

Görsel: U.S. Department of Housing and Urban DevelopmentPublic domain

Konum

St. Louis, Missouri, ABD · © OpenStreetMap

Kaynaklar