yaklaşık İÖ 2.100 · Ur, Dhi Qar, Irak
Ur Zigguratı: kerpiç çekirdek, asfalt mastik
Pişmiş tuğla kabuk + kerpiç çekirdek, asfalt mastikle bağlı; ağaçsız, taşsız ovada yığma teras-mimarisinin tipolojisi.
Mezopotamya, taş ve ağaç açısından yoksul, ama killi alüvyon açısından zengin bir ovadır. Ur Zigguratı bu kısıtın doğrudan ürünüdür: koca bir anıtı tek bir bol malzemeyle — tuğlayla — kurma çözümü.
Ur-Nammu döneminde yükseltilen yapı masif bir teras kütlesidir; içinde mekân değil, üstte bir tapınağa çıkan basamaklı bir platform barındırır. Strüktür iki tuğla türünü ayırır: ucuz, hızlı üretilen güneşte kurutulmuş kerpiç devasa çekirdeği oluşturur; pahalı, dayanıklı pişmiş tuğla ise dış kabuğu, yağmura ve aşınmaya maruz yüzeyi kaplar. Sıralar, doğal asfalt (bitüm) mastikle ve aralara serilen kamış hasırlarla bağlanır — bu hasırlar hem bağlayıcı hem de kütle içindeki nemi dağıtan bir drenaj katmanı işlevi görür. Duvarlar içe doğru eğimlidir (batter); dışa bakan yüzeylerde, çekirdekte biriken suyu boşaltan delikler (weep-hole) bırakılmıştır.
Ziggurat böylece bir "bina" değil, yapay bir kutsal dağdır: malzeme ekonomisi, su yönetimi ve kademeli kütlenin bir araya geldiği bir tipoloji. Anadolu'dan Mısır'a taş anıtlar yükselirken, Mezopotamya aynı anıtsallığı tuğlanın mantığıyla çözer.
Konum
Ur, Dhi Qar, Irak · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Ur — UNESCO World Heritage (Ahwar of Southern Iraq) — UNESCO
- Ziggurat of Ur — The British Museum — The British Museum