yaklaşık 312 SS · Roma Forumu, Roma, İtalya
Maxentius Bazilikası: kilise planının atası
Üç haç tonozlu nef; sütun değil payanda-tonoz sistemiyle taşınan büyük açıklıklı kamusal salon. Hristiyan kilise planının doğrudan strüktürel atası.
Maxentius Bazilikası, Roma'nın hamam mühendisliğini sivil bir 'toplanma salonu' tipolojisine taşıdığı andır — ve bu tipoloji birkaç yüzyıl sonra Hristiyan kilisesinin iskeletine dönüşecektir. Klasik Roma bazilikaları (mahkeme/ticaret salonları) genellikle ahşap çatılı, sütun dizili uzun mekânlardı. Maxentius ise hamamların çapraz tonozunu büyük ölçekte sivil bir salona uygular.
Yapı, ortada üç dev haç (çapraz) tonozla örtülü yüksek bir nef ve iki yanında daha alçak, beşik tonozlu yan neflerden kurulur. Yük, sütunlara değil, devasa payandalara (pier) ve yan neflerin tonozlarına aktarılır; yan tonozlar, orta nefin dışa ittiği kuvveti karşılayan birer payanda gibi davranır. Bu, Gotik katedralin yüzyıllar sonra rafine edeceği 'yanal itkinin örtü sistemiyle dengelenmesi' fikrinin erken, ağır kütleli halidir. Orta nefin yüksek duvarlarındaki pencereler (clerestory) ışığı tepeden alır.
Plan — yüksek orta nef, alçak yan nefler, bir uçta apsis, üstten ışık — neredeyse birebir, sonraki bazilikal kilisenin şemasıdır. Hristiyanlık imparatorluk diniyken büyük cemaat mekânına ihtiyaç duyduğunda, pagan tapınağının küçük, içe kapalı hücresini değil, bu kamusal salonu örnek alır. Maxentius Bazilikası böylece iki tarihi birden taşır: Roma beton-tonoz mühendisliğinin zirvesi ve Batı kilise mimarisinin doğmamış planı.
Konum
Roma Forumu, Roma, İtalya · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Basilica of Maxentius — Encyclopædia Britannica — Encyclopædia Britannica
- Basilica of Maxentius and Constantine — Khan Academy / Smarthistory — Smarthistory