yaklaşık İÖ 340 – 330 · Epidauros, Argolis, Yunanistan
Epidauros Tiyatrosu: yamaca oyulan akustik
Doğal yamaca oturan yarım daire cavea; geometriyle hesaplanmış görüş ve akustik. Açık hava toplanma mekânının strüktürel tipolojisi.
Epidauros Tiyatrosu, mimarinin bir yapı dikmeden de iş görebileceğini gösterir: burada strüktür, araziyle yapılan bir anlaşmadır. Tasarımcı (antik kaynaklara göre Genç Polykleitos) dik bir doğal yamacı seçer ve oturma sıralarını taşla kaplayarak basamak basamak bu eğime yerleştirir; dağ, tribünün taşıyıcısı olur. Böylece on binlerce kişilik bir oturma kütlesi, devasa bir taşıyıcı iskelet gerektirmeden ayağa kalkar.
Plan tam bir geometri çalışmasıdır. Yarım daireyi aşan, 55 sıralı yelpaze biçimli cavea, merkezdeki dairesel oyun alanına (orkestra) bakar. Sıraların yarıçapı, yükseklik artışı ve eğimi öyle ayarlanmıştır ki her noktadan sahne kesintisiz görülür — kademelenme, görüşü garanti eden bir hesap halini alır. En çok konuşulan özelliği akustiğidir: orkestradan çıkan ses, en üst sıraya kadar şaşırtıcı netlikte ulaşır. Bunun, taş sıraların düşük frekanslı arka plan gürültüsünü süzüp yüksek frekanslı konuşma seslerini yansıtmasıyla ilgili olduğu düşünülür; akustik, ayrı bir teknoloji değil, kademelenmenin geometrisinden doğan bir yan üründür.
Epidauros, açık hava kolektif mekânının — tiyatronun, sonra stadyumun, meclis basamağının — kalıcı strüktürel modelini kurar: araziyi tribüne, geometriyi görüş ve sese çeviren bir tipoloji. Bugün hâlâ kullanılan bu şema, antik dünyanın 'topluluğu bir araya getiren yapı' problemine verdiği en saf cevaptır.
Konum
Epidauros, Argolis, Yunanistan · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Sanctuary of Asklepios at Epidaurus — UNESCO World Heritage — UNESCO
- Acoustics of the Epidaurus theatre — Georgia Tech / Acoustical Society of America — Journal of the Acoustical Society of America