EONpediaMİMARİ

İlk taştan bugüne.

Sütunlardaki entasis ve konveks stylobate gibi sapmalar, yapının göze kusursuz düz görünmesini sağlar.CC BY 2.5

İÖ 447 – 432 · Akropolis, Atina, Yunanistan

Parthenon: entasis ve optik düzeltme

Paylaş

Sütunlarda kasıtlı şişkinlik, hafif konveks stylobate — geometrik değil algısal mükemmelliğe yönelen Dor düzeni tapınağı.

Atina Akropolisi'ndeki Parthenon, mimar İktinos ve Kallikrates'in (heykeltıraş Pheidias'ın gözetiminde) tasarladığı bir Dor tapınağıdır. Strüktürü en saf haliyle dikme-kiriştir: mermer sütunlar üzerinde mermer arşitravlar. Asıl ders biçimde değil, biçimin kasıtlı kusurlarındadır.

İnsan gözü, kusursuz düz çizgileri ve dik açıları çoğu zaman hafifçe çökmüş, içbükey algılar. Parthenon'un mimarları bunu tersine çevirmek için yapının neredeyse hiçbir hattını gerçekten düz bırakmadı. Sütunların gövdesi ortasında hafifçe şişer (entasis); böylece yukarı doğru daralan profil cansız değil, gergin ve canlı görünür. Üzerinde durdukları platform (stylobate) ortaya doğru birkaç santim yükselen konveks bir eğri çizer. Köşedeki sütunlar diğerlerinden biraz daha kalın ve komşularına doğru hafifçe içe eğiktir; aralıkları kenarlara doğru sıklaşır. Tüm sütunlar uzatıldığında, gökyüzünde kilometrelerce yukarıda kesişecek biçimde içe yatar.

Bu sapmaların hiçbiri tesadüf değildir; her biri, gözün doğal çarpıtmasını telafi ederek yapıyı mükemmel düz gösterir. Parthenon böylece mimariye kalıcı bir disiplin kazandırır: ölçülen geometri ile algılanan geometri ayrı şeylerdir, ve tasarım algılanan olanı hedefler.

Konum

Akropolis, Atina, Yunanistan · © OpenStreetMap

Kaynaklar