yaklaşık İÖ 4.500 – 3.300 · Carnac, Morbihan, Bretanya, Fransa
Carnac dizileri: peyzaj ölçeğinde dikme düzeni
Binlerce granit dikilitaşın kilometrelerce süren paralel sıraları — bina değil ama mekânı düzenleyen, ölçek ve dizilim bilgisi taşıyan proto-planlama.
Carnac, Bretanya kıyısında üç bini aşkın dikilitaşın (menhir) oluşturduğu, dünyanın en yoğun megalitik dizi alanıdır. Burada bir bina yoktur; yine de Carnac mimarlık tarihinin başlangıç sözlüğüne aittir, çünkü en temel strüktürel öğeyi — dik duran taşı — ölçek ve düzenle ele alır.
Ménec, Kermario ve Kerlescan gruplarında menhirler, doğu-batı doğrultusunda uzun paralel sıralar halinde dizilir; Ménec dizisi 1.100 kadar taşla yaklaşık 1.165 metre boyunca uzanır. Taşlar rastgele değil, boyutlarına göre derecelendirilmiştir: bir uçta 4 metreyi aşan devler, sıra ilerledikçe alçalan bloklar. Bu kademelenme, dizinin bilinçli bir görsel ve mekânsal düzene tabi olduğunu gösterir.
Mimari açıdan Carnac iki bilgiyi belgeler. Birincisi malzeme ve emek lojistiğidir: yerel granit bloklar ocaktan çıkarılıp taşınmış ve elle dik konuma getirilmiştir. İkincisi, ve daha önemlisi, dizilim fikridir — taşların aralığı, hizası ve yönelimi, mekânın insan eliyle düzenlenmesinin en erken büyük ölçekli örneklerindendir. Henüz duvar, çatı ya da kapalı hacim yoktur; ama "sıra", "aks" ve "oran" gibi kavramlar burada açık havada provasını yapar. Carnac böylece mimarinin kapalı mek ândan önce gelen yüzünü — peyzajın düzenlenmesini — temsil eder.
Konum
Carnac, Morbihan, Bretanya, Fransa · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Megalithic Sites of Carnac — UNESCO
- Carnac — Centre des monuments nationaux — Centre des monuments nationaux