Emevi halifesi Abdülmelik döneminde Kudüs'te yükseltilen Kubbetü's-Sahra, anıtsal İslam mimarisinin bilinen en eski büyük eseridir. Bir cami değil, merkezinde kutsal bir kayayı çevreleyen bir kubbeli yapıdır (mashhad/tören yapısı); planı da bu merkeziliğe göre kurulur.

Strüktür merkezcildir: ortada, kayayı çevreleyen dairesel bir sütun-ayak dizisi yüksek bir kasnağı ve onun üzerindeki ahşap kubbeyi taşır. Bunu, iki sıra halinde sekizgen bir koridor (ambulatory) sarar. Böylece ziyaretçi kayanın çevresinde dönerek dolaşır — plan, hareketi merkez etrafında örgütler. Bu merkezi sekizgen ve kubbe şeması doğrudan Bizans-Roma anıt mezar ve vaftizhane geleneğinden alınır; yeni olan, bu biçim dilinin yeni bir dinin törensel mekânına uyarlanmasıdır.

Dış cephede, sekizgenin yüzeyleri başlangıçta mozaik, sonradan (Osmanlı döneminde) İznik çinileriyle kaplandı; figürsüz, geometrik ve bitkisel bezeme, İslam mimarisinin sonraki yüzeysel dilinin erken bir habercisidir. Ama mimari ders strüktürel-mekânsaldır: Kubbetü's-Sahra, mevcut bir biçim grameriyle (merkezi plan + kubbe) yepyeni bir dini tipolojinin nasıl kurulabileceğini gösterir — İslam mimarisinin başlangıç noktası.