yaklaşık İÖ 8.000 · Tell es-Sultan, Jericho, Filistin
Jericho duvarı ve kulesi: ilk yığma savunma
Tell es-Sultan'da kuru istif taştan örülmüş çevre duvarı ve içten merdivenli silindirik kule — bilinen en eski monolitik savunma strüktürü.
Neolitik Jericho (Tell es-Sultan), strüktürel bir ölçek sıçramasını işaretler: bireysel konuttan, tüm bir yerleşimi kuşatan kolektif yapıya geçiş.
Yerleşimi çeviren duvar, harçsız kuru istif taştan örülmüştü; korunan bölümlerde yaklaşık 1,8 metre kalınlık ve önemli bir yükseklik gösterir. Duvarın hemen içinde, ona bitişik silindirik bir taş kule yükselir — yaklaşık 8,5 metre çapında, korunan yüksekliği ~8 metre. Kule masif değildir: gövdesinin içinden, tepeye çıkan dar bir taş merdiven (22 basamak) geçer. Bu, bilinen en erken iç sirkülasyonlu monolitik taş strüktürlerden biridir; merdiven, kütlenin içine gömülerek strüktürel sürekliliği bozmaz.
Duvarın işlevi tartışmalıdır. Klasik yorum askerî savunmadır; daha yeni okumalar duvarı sel ve çamur akıntılarına karşı bir set, kuleyi ise törensel/astronomik bir işaret olarak görür. Mimarlık açısından asıl önemli nokta işlevden bağımsızdır: insanlar ilk kez, tek bir yapıyı bireysel barınma ölçeğinin çok ötesine taşıyacak biçimde — kalın, sürekli, taşıyıcı yığma kütle olarak — tasarlayıp inşa ettiler. Yığma taşın yalnızca duvar değil, kütle ve hacim üretebildiği bu an, sonraki kale, sur ve burç geleneğinin strüktürel tohumudur.
Konum
Tell es-Sultan, Jericho, Filistin · © OpenStreetMap
Kaynaklar
- Tell es-Sultan / Jericho — UNESCO
- The Tower of Jericho: An Alternative Interpretation — Cambridge Archaeological Journal