Çömlekçilik tek bir merkezde icat edilmedi. Bilinen en eski pişmiş kil kaplar Japonya'da bulunur: Jōmon kültürü, yaklaşık İÖ 14.000 – 16.000 arasında derin kâseler üretiyordu — henüz tarım yokken, hâlâ avcı-toplayıcı bir toplum içinde. Onlardan binlerce yıl sonra Yakın Doğu, Çin'in Yangzi Vadisi, Saharaaltı Afrika ve Amerika kıtasında bağımsız çömlekçilik gelenekleri belirdi. Yakın Doğu'da yaklaşık İÖ 7.000'de yaygınlaşan çömlekçilik — "Çanak Çömlekli Neolitik" — Göbeklitepe ve Jericho gibi erken yerleşimlerin ayrıldığı bir teknolojidir.

Çömleğin sağladığı şey kabın kendisi değil, yeni bir ekonomidir. Sıvı suyu kuyudan eve taşıyabilen kap; tahılı fareden ve nemden koruyan ambar; ateş üzerinde uzun saatler kaynayan, sindirimi kolay, kalori-yoğun çorba; süt ürünlerinin işlenebileceği fermentasyon kabı — hepsi pişmiş kile bağlıdır. Çömlek ayrıca arkeoloğun saatidir: kırılır, parçalanır, ama yüzlerce yıl bozulmadan toprakta kalır; stil değişimleri, kültürlerin yer ve zamandaki hareketini diğer hiçbir bulgudan daha hassas izler.

Jōmon "alev biçimli" kapları, bu erken çömlekçiliğin sanatsal zirvelerinden biridir: gövdenin üstüne yükselen alev benzeri çıkıntılar, yalnızca süs değil, törensel bir biçim dili olarak yorumlanır. Henüz tarım icat edilmemişken bir avcı-toplayıcı toplumun pişmiş kile bu ölçüde estetik yatırım yapması, çömleğin pratik bir kap olmaktan fazla bir şey olduğunu gösterir.